Interview met prof. dr. Daan Rijsenbrij, hoogleraar Digitale Architectuur aan de Radboud Universiteit en voorzitter van het Platform Outsourcing Nederland.
Interview voor de Tros
Vraag: Wat is volgens u de essentie achter de IT-problematiek bij de Belastingdienst? Rijsenbrij: De Belastingdienst inde vroeger alleen belastingen van burgers en bedrijven. Deze dienstverlening heeft zich fors uitgebreid. Vervolgens kwam daar een grote taak bij als betaalkantoor voor allerlei toeslagen. Dat laatste is significant moeilijker dan het simpel innen van belastingen.
Tegenwoordig eisen burgers een gebruiksvriendelijke benadering van overheidsinstanties, de klant hoort centraal te worden gesteld. Door de voortgaande vordering in de technologie is dat allemaal mogelijk, maar het moet nog wel correct worden geïmplementeerd.
De Belastingdienst was een van de eerste organisaties die het onder architectuur werken propageerde. Dat was erg professioneel. Doch zij hebben hun architectuurdenken niet laten meegroeien met de eisen die een digitale samenleving stelt. Zij hebben als het ware last van een soort remmende voorsprong.
Kortom, de Belastingdienst heeft een interessante verbreding en verdieping van haar dienstenpakket doorgemaakt, waarbij een vernieuwde architectuur vereist is. Een architectuur die begint in het bedrijfsgebeuren en niet uitsluitend wordt gedicteerd vanuit de IT.
Vraag: Hoe zijn die problemen ontstaan? Rijsenbrij: Symptomen als bij de IT van de Belastingdienst worden veroorzaakt door een zwakke IT-Governance, een IT-Governance die ingebed hoort te zijn in de corporate governance. Een volwassen IT-Governance is ook het allereerste dat nu moet worden hersteld, en wel over alle lagen van DG/Bel tot diep in B/CICT. Zonder die IT-Governance wordt het dweilen met de kraan open.
Daarnaast lijkt een geïntegreerde architectuurschets van de huidige situatie te ontbreken die nodig is om fundamenteel overzicht en inzicht te verkrijgen in de bestaande problematiek.
Bij de Belastingdienst ontbreekt wat ik noem een CAO, een corporate architectural officer. Een man of vrouw die de overall architectuur maakt, bewaakt en controleert of alles conform die architectuur wordt gebouwd dan wel geoutsourced.
Vraag: Wat zou de oplossingsrichting moeten zijn? Rijsenbrij: Na het installeren van een volwassen IT-Governance en het afstoffen van de bestaande architectuurschetsen, zou ik drie zaken aanraden: een moderne toekomstvaste geïntegreerde architectuur, een rationalisatie van de bedrijfsprocessen en een realistisch transformatiepad.
Het is belangrijk dat een architectuurbeschrijving bestaat uit een groot aantal platen waarin de business managers van de Belastingdienst hun problemen en de mogelijke oplossingen kunnen doorgronden.
Uit mijn lange praktijkervaring blijkt dat een lichte rationalisatie van de bedrijfsprocessen al snel resulteert in minimaal 25 % reductie van de benodigde sofware.
Het opzetten van een bruikbare architectuur is geen sinecure, maar zonder een realistisch transformatiepad is die architectuur volkomen zinloos. Transformeren is vaak moeizaam werk, zeker in een overheidsomgeving.
Ten slotte zou ik een externe adviesraad installeren om het gehele transformatietraject te coachen met deskundigen die hun sporen hebben verdiend in het bedrijfsleven.
Vraag: Welke obstakels zijn er te verwachten? Rijsenbrij: Allereerst zou ik willen stellen dat dit een doenbare transformatie is, mits nuchter en zakelijk gemanaged.
Als obstakels zie ik de bestaande situatie die in de lucht moet worden gehouden, de heersende cultuur bij de Belastingdienst, het waanidee dat transformeren bij overheidsinstanties met meer beleid moet dan die in het bedrijfsleven en de verwevenheid met andere overheidsdiensten.
Ten slotte wil ik daaraan toevoegen de te grote vrijblijvendheid van NORA. De overheidsdiensten worden meer en meer met elkaar verweven, maar er is geen centrale sturing. Een soort digitale Rijksbouwmeester.
Vraag: Is de Belastingdienst op de goede weg? Rijsenbrij: Uit de persberichten over de ideeën van Jan Kees de Jager, de staatssecretaris waaronder de Belastingdienst valt, heb ik nog niet het gevoel gekregen dat er voldoende sense of urgency is bij het oplossen van de ontstane situatie.
Ik vind het onbegrijpelijk dat de Jager stelt dat hij voor de ombouw naar de nieuwe IT-architectuur vijf tot tien jaar in gedachten heeft. Dat is ver over zijn eigen ambtsperiode heen. Ik zou het moediger vinden van de ‘ICT Personality 2007' als hij mijlpalen had gegeven over wat er na 1 jaar, na 2 jaar, na 3 jaar daadwerkelijk gerealiseerd zou zijn. Voorts vind ik vijf tot tien jaar wel een erg vage einddatum. De Jager poneert wel een aantal nuchtere ideeën in zijn interview met Freek Blankena van de Automatisering Gids, maar ik begrijp niet dat hij niet om extra geld heeft gevraagd. De noodzakelijke transformatie van de IT bij de Belastingdienst is een majeure operatie die veel geld kost. Het uitsmeren van de pijn over 5 tot 10 jaar gaat echter veel meer geld kosten plus de bijkomende ergernis voor burgers en bedrijfsleven.
Ook in het document ‘Bedrijfsplan Belastingdienst 2007 - 2011' staan zeer zeker bruikbare ideeën op het gebied van gegevenshuishouding. Maar ik zie nog geen krachtige overall programma-manager met een eigen projectbureau en een zeer groot mandaat. Wellicht dat de Belastingdienst emotioneel nog niet toe is aan de erkenning dat het zo niet langer kan.
Vraag: Wat zou de Belastingdienst op dit moment beter niet kunnen doen? Rijsenbrij: Outsourcen! In dergelijk situaties waarin de Belastingdienst verkeert zie ik ondernemingen vaak outsourcen als noodgreep. Gouden regel bij outsourcing: breng eerst je zaken op orde. Het outsourcen van wanorde is onverantwoord, en je mag van een provider niet verwachten dat hij bij een scherp gecontracteerde overeenkomst voldoende marge over heeft om die complexiteit alsnog te ontmantelen.
Outsourcen op dit moment zal de gedaante krijgen van een uurtje-factuurtje business binnen een vaste totaalprijs.
In het verleden zijn er grote groepen externen uurtje-factuurtje door de Belastingdienst ingehuurd. Ik neem aan dat die externe bureaus met al hun opgebouwde inzichten in de onderhavige problematiek op eigen kosten een vernieuwde architectuurschets hebben gemaakt voor een moderne Belastingdienst, althans het IT-gedeelte. Het zou leerzaam zijn om die architectuurschetsen in dit blad te publiceren, immers een goedlopende Belastingdienst is toch ons aller belang.
Dit telefonische interview met AG is door hen omgezet naar een opinieformaat en gepubliceerd in de Automatisering Gids van vrijdag 27 juli 2007 op pagina 10.
Be the first to write a comment
Only registered users can write comments. Please login or register.
Zaakgericht werken is een principe dat een belangrijke rol speelt bij lokale overheden, maar zeker ook breder toepasbaar is. Het heeft veel overeenkomsten met service-oriëntatie. Het basisidee is dat je de diensten die je aanbiedt goed definieert en dat je de bijbehorende service levels bewaakt. Er zijn allerlei architectuurbouwblokken die een rol spelen bij zaakgericht werken zoals zaaksystemen, zaakmagazijnen en Persoonlijke Internet Pagina's. De vraag is echter wanneer de verschillende bouwblokken relevant zijn en hoe ze met elkaar samenhangen. Is bijvoorbeeld een zaakmagazijn noodzakelijk voor het publiceren van de status van vergunningen op Internet? In dit item zet ik alle belangrijke architectuurbouwblokken op een rij en laat hun samenhang zien.
Uitvoerende overheidsorganisaties scoren onder de maat in de onderlinge samenwerking en informatie-uitwisseling. Dat knelt vooral nu ons kabinet anno 2008 meer dan zijn voorgangers inzet op interventiebeleid. Zonder een goed beheerd stelsel van uitvoeringsafspraken over informatie-uitwisseling komt de haalbaarheid van dit beleid in gevaar.
De noodzaak van digitale architectuur binnen de overheid wordt steeds nadrukkelijker onderkend. ICT Uitvoeringsorganisatie (ICTU) is druk bezig met de derde versie van NORA, een referentiearchitectuur voor de gehele publieke sector. Daarnaast wordt op specifiekere niveaus binnen de overheid druk gewerkt aan afgeleide referentiearchitecturen zoals MARIJ (voor de Rijksoverheid), PETRA (voor de provincies), GEMMA (voor de gemeentes) en de WILMA (voor de waterschappen). Dit zijn allemaal referentiearchitecturen, oftewel een soort sjablonen waaruit de individuele architecturen voor de verschillende overheidsorganisaties kunnen worden afgeleid.
Daan Rijsenbrij, Marlies van Steenbergen en Paul Laagland
Thursday, 31 December 2009
Hoe zou jij architectuur willen omschrijven?
Fred: “Ik vind het wel handig om de vergelijking te maken met de bouw van een huis. IT-architectuur in een bedrijf is voor mij een conceptuele plaat van een samenhangend stelsel van zaken die in zijn geheel een werkend construct moet zijn. Net als een architectuurplaat een heel huis beschrijft en dan op een manier dat de samenhang tussen de verschillende onderdelen van het huis zichtbaar is. Je probeert op een zo strak mogelijke manier de gebruikswensen voor het huis te vertalen in een helder conceptueel beeld. Je moet er in kunnen wonen, kunnen slapen, je wilt ook kunnen douchen. Als je dat allemaal een beetje netjes, overzichtelijk ingeregeld wilt hebben, dan ziet dat er zo uit.
Op dit moment zijn van de referentie architecturen voor Nederlandse overheidsorganisaties zowel de NORA als de GEMMA volop in ontwikkeling. Bovendien wordt er gewerkt aan de PETRA, voor provincies en wordt de informatie architectuur voor waterschappen WIA verder uitgewerkt in de WILMA. Samen met de MARIJ voor de rijksoverheid vormen deze referentie architecturen de kaders waarbinnen overheidsorganisaties hun architectuur zouden moeten vormgeven. De vraag is wat een specifieke organisatie, laten we zeggen een doorsnee grote gemeente, hieraan heeft. Wat voegen deze referentie architecturen toe, en vooral ook: wat niet?
Voor u ligt het verslag van het onderzoek naar de vraag “in hoeverre het ontwerp van een ICToplossing kan bijdragen aan een ICT-oplossing die recht doet aan de ambitie en de eisen van de business”. Dit afstudeeronderzoek is verricht in het kader van de Masteropleiding “Business Process Management & IT” van de Open Universiteit Nederland, faculteit Informatica.
Gemeenten worden geconfronteerd met allerlei ontwikkelingen die van invloed zijn op hun informatievoorziening. Belangrijke ontwikkeling in dat kader is de verplichting om bepaalde gegevens nog maar eenmalig uit te vragen en meervoudig te gebruiken. Dit roept allerlei vragen op rondom de noodzakelijke gegevensuitwisseling tussen applicaties en de wijze waarop deze wordt ondersteund door generieke voorzieningen. Kan zoiets als een Gemeentelijke Service Bus hierin ondersteunen en hoe zou een dergelijke voorziening er uit zien? Dit artikel beschrijft het resultaat van een onderzoek in de gemeente Gouda naar een dergelijke voorziening.
Gemeenten, ministeries, provincies, waterschappen en uitvoeringsinstellingen hebben enthousiast gereageerd op het verschijnen van de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur. Inmiddels is een nieuw document verschenen: het Strategiekatern. Hierin wordt een drastische koerswijziging aangekondigd, waarover dan ook een heftige discussie is ontstaan. Velen maken zich daardoor zorgen over het draagvlak onder de NORA. Een analyse.
NORA, de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur, is vooral bedoeld om de samenhang tussen de relatief onafhankelijke overheidsorganisaties te optimaliseren en de organisatieoverschrijdende ketens te borgen. Het zal duidelijk zijn dat een dergelijke architectuur dient te worden gecoördineerd en beheerd. Meestal benoemen we voor deze functie een Chief Architect, maar in dit geval geef ik de voorkeur aan de titel ‘Digitale Rijksbouwmeester’.
Met al die ANDEZ aanbestedingen ligt de term midoffice bij velen op de lippen. Maar wat is dat eigenlijk,
zo'n midoffice? Sommigen denken (terecht) dat het een technische voorziening is om berichten uit te
wisselen tussen front- en backoffice. Anderen beweren (terecht) dat het primair om het multi-channel
frontoffice gaat (met de kanalen web, telefoon, balie en post). Weer anderen denken (ook terecht) dat een
midoffice iets is om een klantcontactcentrum (KCC) te ondersteunen bij de afhandeling van lichte
bouwvergunningen etc. Wat is het nou?
Er dreigt een groot misverstand rondom de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur. Van een brede benadering van de architectuur van de Nederlandse overheid, lijken we terecht te komen in een enkel op interoperabiliteit gerichte ontwikkeling. In het “NORA katern Strategie” wordt een enorme versmalling van de intentie en werking van de NORA voorgesteld. De opstellers van dit katern hebben een oproep gedaan om dit document te reviewen. In dit artikel wordt in dat kader gezocht naar de oorzaak van het dreigende misverstand. Ook worden voorstellen gedaan om een drastische inperking van de werking van NORA te voorkomen.
Op 12 januari is op het NORA-Forum de openbare review van het NORA-katern Strategie van start gegaan. In versie 3.0 van NORA (Nederlandse Overheid Referentie Architectuur) is dit het centrale, verbindende katern. Je kunt nu participeren in de review van dit strategisch katern.
Toen de meeste mensen nog gewoon in een
fabriek werkten, waren er twee soorten medewerkers –
fabrieksarbeiders en kantoorpersoneel. Je droeg al naar gelang je
positie of een ranzige overall, of een schoon overhemd – bij
voorkeur met een hagelwit boordje. Dat was duidelijk.
Toen de dienstensector opkwam, kwam er
behoefte aan een nieuwe tweedeling. De mensen die in de vuurlinie
stonden – de medewerkers met klantcontacten, bijvoorbeeld achter
het loket van een bankfiliaal – werden ingedeeld bij de
frontoffice, en de mensen die op de achtergrond hun werk deden –
medewerkers van de administratieve organisatie en de stafdiensten –
hoorden even vanzelfsprekend bij de backoffice. In de wandelgangen
werd het vaak zo samengevat: de frontoffice verdient het geld, en de
backoffice maakt het op.
Wat zou de midoffice hieraan nog kunnen
toevoegen?
In de discussie over de modernisering van gemeentelijke dienstverlening speelt het
woord ‘Midoffice’ een dominante rol. De term wordt gebruikt als onderdeel van de
gemeentelijke bedrijfsarchitectuur waarbij klantcontacten op een slimme manier gekoppeld
worden aan de verschillende gemeentelijke organisatie-onderdelen, de
‘backoffice’. De ervaring leert dat er niettemin ook nog veel vragen zijn over de midoffice.
Onderstaande analyse van het fenomeen midoffice kan helderheid verschaffen.
Op woensdag 27 februari heeft Jan Kees de Jager - staatssecretaris van Financiën, verantwoordelijk voor de Belastingdienst - de Tweede Kamer ingelicht over het meest recente probleem bij de Belastingdienst: 730.000 digitale belastingaangiftes inmiddels ingediend, zijn door een fout in het computersysteem onbruikbaar geworden. Als IT-deskundige vraag ik mij dan af hoe dat kan.
David Campbell, Robin van 't Wout, Paul van Vlaanderen
Tuesday, 10 April 2007
Dit rapport beschrijft de belangrijkste bevindingen van de evaluatie met de voorbereidende scan van de ADEM op onderzoeksobject de NORA versie 1.0. De algemene indruk bij het document is positief. De NORA bevat die onderdelen welke nodig zijn voor haar doel. Hieronder volgt een beschrijving van de voornaamste bevindingen. De ingevulde evaluatietabellen zijn gesorteerd naar vereiste, gewenste en aanbevolen elementen, bijgevoegd.
Werken met integrale architectuurconcepten is een effectieve manier van beschouwen, analyseren en beschrijven van de totale organisatie. Architectuurdenken helpt je te vergelijken, te meten, routes uit te zetten, te modelleren, te ontwerpen en uiteindelijk om toekomstvast en kosteneffectief een efficiëntere overheid in te richten en onderhouden.
De rijksoverheid heeft ambitieuze herstructurerings-plannen. Er circuleren ‘managementagenda’s’ waarin topambtenaren zich uitspreken voor verdere samen-werking tussen overheidsinstellingen waarbij het verbeteren van de dienstverlening aan burgers, bedrijfsleven en andere organisaties meer centraal komt te staan. Voor deze doelgroepen moet de interne structuur van de rijksoverheid meer een black box zijn, reden voor een pleidooi om de diverse departementen niet langer eigen logo’s e.d. te laten voeren. Dus op weg naar één overheid? ...
This article offers an overview of steps that have been taken in order to develop e-government in The Netherlands under architectural guiding principles.
