On the Work of the (Digital) Architect: klik hier.

De architect is primair de regisseur van het beeldvormingsproces. Dit geldt zowel voor de fysieke wereld als voor de digitale wereld.
Dus ja Paul, wat jij laat zien zou architectenwerk kunnen zijn.

1. De vraag rijst echter 'beeldvormingsproces van wat'?
2. En, hoe zorg je dat de beelden passen bij de stakeholders?
Dit zijn twee intrigerende vragen.

ad 1: Beeldvormingsproces van de artefacten die de gebruikers, business unit managers en de boardroom gaan gebruiken. Niet het beeldvormingsproces voor de constructeur.
Als ik een bungalow laat ontwerpen door een architect, en die zegt: "Daan zullen wij eens praten over het betonvlechtwerk, de ijzeren balken en de riolering?". Dan zeg ik toch: "dat is jouw probleem! Ik ben, een beetje abstract geformuleerd, geinteresseerd in woonfunctionaliteit, slaapfunctionaliteit, sanitaire functionaliteit, keuken functionaliteit en wellicht hobby functionaliteit. Maak daar een leuk plaatje van, met een uitdagende beleving, en een redelijke mogelijkheid tot kleine aanpassingen (kenners zien al het drieluik van Vitruvius ontstaan :-)".
Toch zijn vele architecten in de IT-wereld in staat om uitgebreid te gaan spreken over middleware, SOA-_frame_works en andere technische hoogstandjes. Allemaal heel nuttig, maar dat heeft nauwelijks iets te maken met digitale architectuur. Dat noemen we engineering, en sommigen trachten dat te verkopen als architectuur. En dan vinden we het vreemd dat er (te) weinig belangstelling is voor digitale architectuur vanuit de boardroom.

ad 2: De meeste stakeholders althans in mijn ervaring weten wel degelijk wat ze willen. Ze kunnen het alleen wat moeilijk uitdrukken. Daar kunnen zij niets aan doen, de meest stakeholders hebben immers niet geleerd om wat abstracter te formuleren. Dat legt dus wel de plicht op de digitale architecten zodanige plaatje te schetsen dat de stakeholder met die plaatjes kan formuleren waaraan hij nu werkelijk behoefte heeft.
De meeste visualisaties die ik zie lijken meer op een spoorwegemplacement waar de NS jaloers op zou zijn, dan op een aantrekkelijk plaatje waar gebruikers en business unit managers eens werkelijk over willen praten.
Eigenlijk zouden we op Via Nova Architectura eens een tekenwedstrijd moeten starten. Wie heeft de mooiste architectuurvisualisaties. Wie kan architectuurvisualisaties maken op een zodanige wijze dat de gebruiker begrijpt wat de consequenties zijn van wat hij wil. Een verbeelding van de gevolgen van de architectuurprincipes.

Post edited by: architectuur, at: 2007/06/18 23:17

Als ik voor mezelf een bungalow wil laten ontwerpen door een architect... dan ben ik niet zozeer geinteresseerd in een bouwwerk (want dan kan ik beter direct naar een aannemer stappen), maar in een " zeg maar " Experience (die ik als bungalow benoem) waarmee ik mijn being there (in en om en met die bungalow) naar hartelust en tot volle tevredenheid kan verwerkelijken. En die bungalow geeft mij dat gevoel door de tijd heen en in een waaier aan heel diverse situaties waarin ik mij samen met die bungalow zal gaan bevinden. Op die manier " met hulp van een vakbekwame architect " wordt zo'n bungalow mijn bungalow en van a tot z een treffende weerspiegeling van... mijn eigen zelf. Zo begrijp ik Daan als hij spreekt over "een uitdagende beleving".

En de architect? De architect staat voor de opgave " dat is zijn vak " zichzelf een sluitend beeld te vormen van wat ik mij zoal in mijn hoofd heb gehaald over mijn bungalow-to-be. Tegelijkertijd " ook dat is zijn vak " dient de architect zichzelf, als regisseur van het hele proces, voortdurend beelden te vormen van dat beeldvormingsproces zelf. Dat is nodig omdat de beelden in mijn hoofd en in zijn hoofd gedurende dat beeldvormingsproces aan allerlei veranderingen onderhevig zullen zijn. Bedoelde uitkomst van dit beeldvormingsproces-als-geheel is een gemeenschappelijk beeld van de architect en ikzelf over mijn toekomstige bungalow. En dat gemeenschappelijke beeld is van a tot z een weerspiegeling van... het zelf van de architect en van mijn eigen zelf.
En van dat gemeenschappelijke-beeld-in-ontwikkeling maakt de architect allerlei visualisaties " waar nodig inclusief een of meerdere maquettes om ons beperkte voorstellingsvermogen verder te hulp te schieten. Daarnaast maakt de architect mede ten behoeve van de constructiefase een bestek plus bouw/constructietekeningen. Zo begrijp ik Daan als hij spreekt over "De architect is primair de regisseur van het beeldvormingsproces".

Pas tijdens en na de aanbesteding begint het beeldvormingsproces ook bij de constructeur (aannemer) op gang te komen. Belangrijk hulpmiddel daarbij vormen bestek en tekeningen. En de architect zorgt er (samen met de constructeur) voor " alweer: dat is zijn vak " dat ik die ene bungalow krijg opgeleverd waarin ik mijn Experience kan gaan verwerkelijken.

Veel (de meeste?) digitale Architecten " een verschrikkelijk label: het eerste woord berooft het tweede van haar bezieling (ook als je weet hoe Daan het heeft bedoeld) " houden zichzelf en elkaar echter gevangen in een wereld waarin met name constructie (en functie) de scepter zwaait. En in die wereld begint beeldvorming " dat kan ook niet anders " op constructieniveau. En zolang zij die wereld zien als een prachtige plek met meer dan voldoende ruimte... en niet als een gevangenis met forse bewegingsbeperkingen, zullen ze die wereld niet verruimen tot een wereld waarin ook zoiets als "een uitdagende beleving" tot aanzijn kan komen of een zin als "De architect is primair de regisseur van het beeldvormingsproces" zinvol tot betekenis komt . Waarom niet? Omdat zij zich zo'n wereld eenvoudigweg nog nooit hebben gerealiseerd. En het bijbehorende gedrag ook niet.
De digitale architect die van zijn klant hoort dat de aarde rond is, komt vanuit de eigen vertrouwde wereldbeschouwing geen stap verder dan de voor hem bekende 'pannenkoek'. En dat heeft niet zozeer te maken met "Ze kunnen het alleen wat moeilijk uitdrukken" of "[het] niet [hebben] geleerd om wat abstracter te formuleren", nee daar zit een veel grotere wereld van verschil achter. De wereld(beschouwing) van de digitale architect en die van de klant vertonen eenvoudigweg zo weinig overlap dat gemeenschappelijke aangrijpingspunten te zeer ontbreken. En dat manifesteert zich " kort door de bocht " over en weer in veel en vaak gehoorde uitspraken als "de klant weet niet wat hij wil" en "outsourcen maar, het wordt toch nooit wat". Daar waar dergelijke uitspraken zich langzaam maar zeker als overtuigingen vestigen, ontstaat... een impasse. En via impasse ontstaat ruimte. Ruimte voor " bijvoorbeeld " ontwikkeling tot een ruimere zienswijze.

Vanuit zo'n ruimere zienswijze leidt een klantwens als "ik wil een warme keuken die aanvoelt als een Rolls Royce" tot eerste architectuurplaatjes als bijvoorbeeld "een bordeaux rode, zacht glanzende Rolls Royce met veel chroom, zachtjes deinend op het achterdek van een zeewaardig jacht dat direct onder de kust vaart bij zonnig weer en een lichtbewolkte hemel". Nee, dat is geen 'voer' voor de constructeur. Maar die is ook nog (lang) niet aan de beurt. De architect " als regisseur van het beeldvormingsproces " werkt de beelden samen met de opdrachtgever verder uit en komt uiteindelijk tot bestek en tekeningen waar de constructeur ook weg mee weet. En als de constructeur klaar is, wacht de klant "een uitdagende beleving".

Post edited by: hjvantil, at: 2007/06/29 12:47

De architect doet het niet.
of
De architect in de IT is dood, leve de IT-architect!

Laten we het nu maar eerlijk toegeven. Het initiatief dat beoogde de (opdrachtgever-)architect - aannemer verhouding, die Brunelleschi in de vijftiende eeuw introduceerde bij de bouw van de Duomo in Florence, in de IT in Nederland in te voeren is mislukt. Het is voor mij niet helemaal duidelijk hoe dit heeft kunnen gebeuren, maar ik ben te veel realist om de feiten verder te ontkennen. Zie ook mijn artikel in Via Nova over het domein van de IT-architect.
Ik zie slechts twee mogelijkheden voor de oorzaak van deze mislukking: of het is pure onwetendheid geweest of het was een sluwe reactie op een machtsverschuiving die bedreigend was voor de macht en daarmee voor de omzet van de grote softwarehuizen. (Daan zou hierover wellicht meer kunnen vertellen. Waartoe is een organisatie als het NAF opgericht ? Was het om de positie van de sofwarehuizen te beschermen of toch de eerste mogelijkheid ?)
Die discussie heeft wat mij betreft nog slechts betekenis voor de geschiedschrijvers.
De IT-architect, zoals ik die in de praktijk tegenkom, in welke variant dan ook, is op geen enkele wijze regisseur van een beeldvormingsproces. Daar zijn ze niet voor opgeleid en erger nog ze kunnen zich bij die rol meestal niets voorstellen, hetgeen ook blijkt uit de aanpak en de producten die zij opleveren.
Mijn contacten met opdrachtgevers zijn op dit punt echter wel verontrustend. IT heeft grote invloed op bijna alle organisaties en er is bij het ontwerpen van de inrichting van de informatievoorziening meer dan ooit behoefte aan een rol die overeenkomt met de rol die de architect in de bouwwereld vervult. Inderdaad: De regisseur van de beeldvorming van de wijze waarop de mensen, die betrokken zijn bij die organisatie, bediend worden door de mogelijkheden van de informatietechnologie.
De IT-architect doet dat niet. Laten we die titel nu maar overlaten aan de IEEE wereld en de volgers van Bill Gates en opzoek gaan naar een andere onderscheidende functiebenaming. IT-architecten zijn ontwerpers van IT en dat is een nuttig en boeiend vak. Het ontwerpen van informatievoorziening in organisaties is echter een ander vak. Zelf val ik terug op de titel waarmee ik in 1981 begon: Informatiekundige.
Wellicht kunnen we daarbij dan ook een webtijdschrift beginnen. het NIP, het Nieuwe Informatiekundige Pad en een nieuwe vereniging het NIF.

Post edited by: Jaap van Rees, at: 2007/10/04 13:42

De brede onwetendheid en de belangen van de softwarehuizen lijken mij samen te hebben gespannen om de Brunelleschi-invulling van de architect i.r.t. de aannemer/bouwer te laten mislukken. Niet met die opzet, maar als natuurlijke bondgenoten wel met groot succes.
Toch is er m.i. nog een, wellicht belangrijker reden voor dit mislukken, en dat is dat waar de oorspronkelijke architect (zowel Vitruviaans als 15de eeuws) vanuit de 'eigen gelederen' van bouwers kon ontstaan, de kerncompetenties van de IT-er juist haaks lijken te staan op die welke een IT architect nodig heeft in dit tijdsgewricht. Harde beheerste IT constructies en multifacetted complexity staan ver uit elkaar, en vooraslsnog willen wij de architecten voor dat tweede vooral recruteren uit de gelederen van het eerste.
Ik neig zeer sterk om Jaap te volgen in zijn constatering dat het paard van de beoogde opdrachtgever-architect dood is. In mijn betrokkenheid de afgelopen driekwart jaar bij het binnen de internationale IT-wereld 'upgraden' van de huidige IT-architect naar die rol blijkt het eigen paradigma (niet onwetendheid maar alwetendheid) van de architecten binnen die groep het allergrootste obstakel. Je kunt niets doen met wat je niet ziet, of dat niet zien nu een bewuste keuze is of een onbewuste kerncompetentie. Uitgaande van dat laatste steun ik het wijze advies de IT-architecten toch vooral hun nuttige werk van het ontwerpen van IT uit te laten voeren en 'ze' niet langer lastig te vallen met de vloeibare complexiteit van de beoogde bewoner van het IT-gebouw: informatie. Dat gezegd hebbende constateer ik dat ik moeite heb om afscheid te nemen van het woord 'architect' voor waar het wat mij betreft voor zou moeten staan. Maar misschien moet dat wel... Een heus rouwproces dient zich aan. De architect is dood, leve de informatiekundige... Mmmm.