Zeer goed initiatief van Mark om in deze discussie over overheidsarchitectuur een uitstapje te maken naar de wijze waarop de overheid haar projecten dient te managen.

Ik ben het in grote lijnen eens met de observaties en analyses van Mark. Ik had zelf ook al een dergelijke exercitie uitgevoerd ten behoeve van de Automatisering Gids. In de Automatisering Gids van 31 augustus stond een aandachttrekkend voorpagina-artikel: 'BV Nederland nog lang niet klaar is met ICT'. Een conclusie op basis van gesprekken met IT-ondernemers die door de redactie waren uitgenodigd alvast hun wensen uit te spreken richting Jan Peter Balkenende. Met als resultaat een nogal teleurstellend lijstje van 'Sinter Klaas'-wensen. Ik heb gemeend daar een reactie op te moeten geven in de Automatisering Gids van 7 september op pagina 12. Cruciaal daarbij is het lijstje van mijn adviezen aan Jan Peter Balkenende.

Advies 1: Herstel de IT-Governance en leg de overall regie neer bij het Ministerie van Algemene Zaken, dus binnen handbereik van JP zelf. Dit laat zien hoe belangrijk IT wordt gevonden.
Advies 2: Verbeter de NORA en scherp het verder aan. Architectuur is een noodzakelijk stuurinstrument voor de grootscheepse transformaties die de overheid moet doormaken naar een slanke, faciliterende, burgervriendelijke overheid.
Advies 3: Vereenvoudig de business processen door verregaande toepassing van IT, ook in de zorgsector.
Advies 4: Introduceer zakelijk programmamanagement. Verdeel programma's in kleine projecten, elk met een duidelijke businesscase, en pas benefit tracking toe tijdens realisatie.
Ten slotte nog drie adviezen waarop de informaticabureaus niet zitten te wachten:
Advies 5: Stop de 'uurtje-factuurtje'-relaties met externe bureaus, sluit alleen duidelijke resultaatverplichtingen af.
Advies 6: Stop met outsourcing. Zet de trend van het oprichten van shared services centra door, eventueel als joint ventures met externe providers.
Advies 7: Selectieve salarisverhoging van IT-personeel in overheidsdienst. De IT-problematiek bij de overheid is uitermate interessant. Salarisoverwegingen mogen geen beletsel zijn om bij de overheid te gaan werken. Deze maatregel kan zeer veel geld opleveren.

Deze zeven adviezen zijn de basis om de overheidsautomatisering weer gezond te krijgen. Daar bovenop kan dan echte innovatie starten.

Met deze zeven adviezen in het achterhoofd loop ik even langs de stellingen van Mark.

Stelling 1: Architecten dienen vaker als opdrachtgever of als projectleider op te treden om vanuit overzicht en inzicht een project te kunnen besturen.
Daan: Daar ben ik het absoluut niet mee eens. Een architect moet nooit op de stoel van de projectleider gaan zitten. Dat is een totaal andere rol met andere competenties. Ook is de architect niet de opdrachtgever, hoogstens speelt hij bouwheer namens de opdrachtgever.

Stelling 2: ... Het meeste geld wordt verdiend door mislukte projecten snel te stoppen.
Daan: Daar ben ik het roerend mee eens. Je ziet bij veel projecten, ook buiten de overheid, dat niemand de beslissing durft te nemen de stekker eruit te trekken terwijl het project in feite al lang is overleden.

Stelling 3: De traagheid van het nemen van beslissingen in overheidsorganisaties draagt niet bij aan het snel oplossen van problemen in projecten.
Daan: Die traagheid wordt veroorzaakt door de poldercultuur. Teveel deskundigen moeten meepraten over van alles en nog wat. Dat geeft je als projectleider het gevoel dat je probeert te rennen door een pot met stroop.

Stelling 4: Goede architecturen, met A0-formaat-visualisaties die inzicht en overzicht bieden, dragen bij aan het beter besturen en uitvoeren van projecten. Architectuur kan namelijk zorgen voor beheersing en reductie van complexiteit en controle op kwaliteit.
Daan: Helemaal mee eens! Als je geen overzicht hebt middels eenvoudige ontwerpschetsen kan je niet sturen. Kan je niet de consequenties overzien van mogelijke bijstuurmaatregelen.
Ik zie echter bitter weinig goede ontwerpschetsen of andere visualisatie op het niveau van de beslissers.

Stelling 5: De ambities van de politiek reiken soms kilometers verder dan de een haalbare en realistische slagkracht van het ambtenarenapparaat. De samenhang en afhankelijkheden van organisatorische bouwstenen en de ketens bij de overheid maken dat sommige veranderingen onmogelijk binnen enkele maanden gerealiseerd kunnen worden.
Daan: Dit geldt niet alleen voor de overheid. Ik zie dat ook bij grote commerciele instellingen. Er wordt in onvoldoende mate gerealiseerd dat de echte legacy zit in het gedrag van de medewerkers. We hebben het altijd zus en zo gedaan. Waarom moet het nu anders? Het kost tijd om een ingeslepen bedrijfscultuur te veranderen.

Stelling 6: Vaak is een IT-oplossing geen echte oplossing voor een bedrijfskundig/organisatiekundig vraagstuk, maar een lapmiddel of symptoom bestrijding. Men had beter niet het IT-project kunnen opstarten, maar men had aan de bedrijfskundige kant het probleem moeten proberen op te lossen.
Daan: Het oude adagio luidt: '(re)organiseer voor je automatiseer, anders automatiseer je de chaos'. Meer IT in een chaotische situatie werkt als het gooien van olie op het vuur. Zie ook mijn derde advies.

Stelling 7: Korte termijn IT-problemen los je doorgaans niet op met IT-architectuur maar wel met IT-governance.
Daan: Zie mijn eerste advies. Zet de IT-Governance krachtig neer!

Stelling 8: Lange termijn IT-doelstellingen realiseer je doorgaans wel met IT-architectuur en niet met IT-governance.
Daan: Daar hoort het verbeterde NORA om de hoek te komen kijken, zie mijn tweede advies.

Stelling 9: Er bestaan geen IT-projecten. IT is altijd maar een van de vele facetten in een project naast mensen en organisatie.
Daan: Dat is heel moeilijk voor de gemiddelde ITer. Dat vraagt dat hij/zij zich dienend gaat opstellen. Luisteren naar de echte behoefte.

Stelling 10: De huidige gebruikte projectmanagementmethoden, -tools en -technieken passen onvoldoende bij de verschillende typen overheidsorganisaties, de verschillende te ontwikkelen integrale systeemoplossingen en de verschillende te hanteren architectuurstijlen. Er dient een nieuwe hedendaagse methode te worden ontwikkeld.
Daan: Programmamanagement! Zie mijn vierde advies.

Resteert nog mijn adviezen vijf en zes die echt nodig zijn om het opdrachtgeverschap van de overheid te vereenvoudigen. En advies zeven is bitter hard nodig!