Commentaar op Guusje ter Horst naar aanleiding van haar brief over grote IT-projecten, als tweede antwoord op het rapport van de Algemene Rekenkamer

Op 25 februari gaf Guusje ter Horst (BZK) inzicht aan de Tweede Kamer (zie brief: http://www.minbzk.nl/actueel/110815/brief-aan-de- tweede_0) over de maatregelen die zij gaat nemen om grote IT-projecten bij de overheid meer in de hand te houden. Zij stelt voor een aparte directie Informatiseringsbeleid op te richten binnen het DG Organisatie en Bedrijfsvoering. Deze directie zal zich richten op de gezamenlijke programma's in de bedrijfsvoering van de ministeries en op de bevordering van de kwaliteit van de I-kolom binnen de ministeries en de kwaliteit van de aansturing van grote IT-projecten.

In het tweede punt van bovenvermelde brief, getiteld ‘elke minister zelf verantwoordelijk’, stelt zij dat het kabinet het geen goed idee vindt om één minister verantwoordelijk te maken voor aansturing en uitvoering van IT-projecten. Dat ben ik met het kabinet eens. Benoem niet een minster die komt en gaat, maar benoem een CIO en een Digitale Rijksbouwmeester (zie: http://www.via-nova-architectura.org/forum/ overheidsarchitectuur/de-digitale- rijksbouwmeester/view.html) met een beperkte staf bij het ministerie van AZ.
Voorts is het kabinet bang dat zo'n minister een heel legertje ambtenaren nodig heeft om ten behoeven van de projecten mee te denken, mee te sturen en toe te zien op de uitvoering. Ik heb het gevoel dat het kabinet te ouderwetse opvattingen heeft over hoe je de automatisering van de totale rijksoverheid zou kunnen inrichten. Zij denkt nog te veel in termen van een soort inlichtingendienst, zoals in het voormalige Oostblok. En terecht, zoals Guusje opmerkt, zou dat leiden tot een afname van de slagvaardigheid. Voorts merkt zij op dat centralisatie bij één minister zou in druisen tegen de integrale verantwoordelijkheid van de vakminister voor alles op zijn of haar ministerie. Dit laatste argument is niet logisch. Een minister is verantwoordelijk als opdrachtgever! De automatisering kan je elders beleggen.

In het vierde punt, getiteld ‘verbeteringen’ stelt zij voor dat in het nieuwe directoraat-generaal Organisatie en Bedrijfsvoering op haar ministerie een directie Informatiseringsbeleid zal worden gecreëerd. Deze directie zal zich bezig houden met de start van grote IT-projecten of projecten met een grote IT-component, Second opinion, ICT- haalbaarheidstoets, Kwaliteit van de I-kolom binnen de ministeries, Architectuur en Standaardisatie en operabiliteit. Dit k_link_t toch een beetje als een CIO + Digitale Rijksbouwmeester bij BZK, of niet zo? En wat wordt dan de relatie met ICTU?
Middels een uitgebreide startbrief of projectinitiatie wil zij duidelijkheid krijgen over welk probleem met de nieuwe IT toepassing op welke wijze wordt opgelost. Ik zou dit graag een stapje concreter zien: een duidelijke opdrachtformulering, aangegeven waar het onderhavige project past in de totale architectuur en een zakelijke Business Case.
Zij pleit voor een second opinion door onafhankelijke derden die regelmatig dient te worden uitgevoerd. Ik hoop dat zij bedoelt dat een auditschema wordt afgesproken bij aanvang van het project, in de zin zoals door mij al vaker bepleit. Vijf soorten audits: projectdiagnose alvorens het project begint om te onderzoeken of het onderhavige project goed op de rails worden gezet, tijdens het project drie soorten audits: projectmanagement audits om de voortgang te meten, product audits om een inhoudelijk oordeel te geven over de (tussen)resultaten en kwaliteitsinspecties om de daadwerkelijke toepassing van het kwaliteitssysteem te controleren. Na afloop het van het project een projectevaluatie om onder andere de geleerde zaken herbruikbaar te maken voor toekomstige projecten. Dus systematisch onderzoek en beslist geen hapsnap second opinions. Op basis van de uitkomsten van deze audits dienen projecten te kunnen worden bijgesteld in alle aspecten dan wel worden gestopt.
Voorts maakt zij gewag van een ICT-haalbaarheidstoets, die door haar collega van Economische Zaken samen met het bedrijfsleven wordt ontwikkeld. Ik neem aan dat ze met bedrijfsleven bedoelt het ICT~Office. Dat k_link_t nobel. Maar ik neem aan dat de softwareleveranciers deze haalbaarheidstoets willen voor hun eigen nachtrust. Want vanuit een professioneel opdrachtgeverschap kan ik de haalbaarheid ook anders afdwingen.
Het verheugt mij dat Guusje ter Horst erkent dat er dient te worden gewerkt onder architectuur. Zij overschat daarbij de kwaliteit en bruikbaarheid van NORA (Nederlandse Overheids Referentie Architectuur), al middels versie 2.0 en de voortgang en volwassenheid van MARIJ. Dit laatste document is nog slechts in een conceptfase.
Expliciet benoemt zij het bevorderen van standaardisatie en interoperabiliteit. Hieraan wordt gewerkt door het College en Forum Standaardisatie. Ik begrijp niet dat zij dit buiten de architectuur plaats, deze zaken lijken mij toch een integraal onderdeel van architectuur.

Tenslotte stelt zij voor dat bovenstaande zaken niet een vrijblijvend en vrijwillig proces wordt, maar een voorwaarde waar elke minister zich aan houdt voor het starten en uitvoeren van grote IT-projecten. Zeer goed idee, ik bedoel de niet-vrijblijvendheid. Maar laat dan ook documenten als NORA stelliger formuleren.