Een "live" dialoog zou een mooie aanvulling zijn. Gezien het geopperde discussiepunt zou een expert op gebied van veranderkunde, en dan met name in de politieke arena, een aardige aanvulling zijn.
Ik neem aan dat Daan die ongetwijfeld in zijn kennissenkring heeft.

Als architectuurgroep binnen Kenniscentrum (taakverantwoordelijk voor de ontwikkeling en beheer van NORA) zijn we blij met de aandacht die Daan aan NORA schenkt en de discussie die hij aanzwengelt. We vatten deze discussie op als opbouwende kritiek, waar we zeker ons voordeel mee zullen doen. NORA is een stuk in ontwikkeling, waarbij we zeker niet alleen kijken naar de inhoudelijke versterking, maar ook naar de presentatie. Voorop staat echter dat we het er over eens zijn dat NORA een zinnige bijdrage levert aan de ontwikkeling van de e-overheid.

Inderdaad kunnen een aantal aspecten van NORA scherper geformuleerd worden. Vooral waar het de toepassing van architectuurterminologie betreft. Dit is zeker een punt dat onze aandacht heeft. We vragen echter begrip voor de omgeving waarbinnen NORA tot stand is gekomen en de implicaties die een te voortvarende wijzigingsstrategie met zich mee zouden brengen. Het vergt behoedzaam manoeuvreren binnen de complexe bestuurlijke en organisatorische realiteit van de Nederlandse overheid met zijn vele verschillende meningen, belangen en uitgangspunten. De publieke sector kent verschillende bestuurslagen, wettelijke kaders en sectorale sturingslijnen, ca 1.600 autonome organisaties en meer dan 1 mln. medewerkers. Het ICT-bedrijfsleven zien wij ook als relevante doelgroep in deze community. In de NORA-ontwikkeling hebben inhoudelijke kwaliteit en draagvlak altijd voorop gestaan. Wellicht is dit op een aantal punten ten koste gegaan van een zuivere vorm. Heel binnenkort zal een samenvatting van NORA " primair gemaakt door en voor architecten " ook toegankelijk gepresenteerd worden voor bestuurders en managers. Hiermee wordt een stap gezet om de governance met architectuur beter mogelijk te maken.

Wat betreft de vermeende vrijblijvendheid van NORA en de wenselijkheid van een digitale Rijksbouwmeester om de e-overheid op een slagvaardige wijze te realiseren merken we op dat de discussie hierover in volle gang is. Dit proces is mogelijk nog complexer dan de ontwikkeling van NORA zelf. Als 'hoeders' van NORA willen we hierover geen standpunt innemen. Wij gaan daar niet over, dat is het werk van bestuurders en niet van architecten. Evenwel modellen en principes in NORA bieden hiervoor zeker inhoudelijke aangrijpingspunten. De roep van zowel binnen als buiten de overheid om verdere versterking van de besturing op inhoudelijke samenhang en verbetering van samenwerking vraagt ook om een stabiele NORA. Bovendien is deze roep een vruchtbare bodem voor doorontwikkeling en implementatie van NORA en van NORA afgeleide producten en "diensten. Doorontwikkeling en implementatie zal in samenwerking met partijen binnen en buiten de overheid gebeuren en moet zorg gaan dragen voor de noodzakelijke interoperabiliteit van hoge kwaliteit. Daarin zullen we dankbaar gebruik maken van de gedane verbetersuggesties. De wens om NORA belangrijker te maken geeft in ieder geval aan dat we de juiste weg zijn ingeslagen!

Ik ben het met Leo eens dat NORA een bijdrage heeft geleverd aan de ontwikkeling van de e-overheid. Maar er is veel meer mogelijk met een creatieve toepassing van moderne technologie, dus we moeten nog veel verder.
Daarom lijkt het ons zinvol naast de mogelijkheden tot het opsturen van de zwakke punten in NORA 2.0, ook de mogelijkheid te bieden in een nieuwe discussie over hoe, inhoudelijk gesproken, NORA 3.0 eruit zou moeten zien.

PS. Het zou toch nog wel leerzaam zijn de bestaande documentatie van NORA 2.0 nog even om te vormen naar een documentatiestructuur zoals voorgeteld in TOGAF 8.1.1

Een kleine bijdrage aan de hopelijk verdere ontwikkeling van de NORA,vooral bezien vanuit intraorganisationeel perspectief. Ik meng mij daarbij even niet in de vorige discussies Rijsenbrij-Greefhorst-enz.

De NORA geeft m.i. goede 'handreikingen' vooral daar waar er tussen overheidsorganisaties gegevens, informatie, diensten en deeldiensten uitgewisseld moeten worden. Tja, je moet toch ergens beginnen.

Waarom overigens binnen de NORA toch nog weer een Engels woord als 'services'? De verwarring met het begrip webservices is daardoor snel te maken, zeker omdat met beide begrippen TOTAAL iets anders wordt bedoeld.

De scope van de NORA is al met al (zeer) beperkt: het gaat over het verkeer tussen overheidsorganisaties en voor het grootste deel niet over het verkeer tussen bedrijven/burgers enerzijds en de overheid anderzijds. Want dat is voor een zeer groot deel ge_base_erd op de uitwisseling van documentaire gegevens. En dat is een totaal andere wereld dan de wereld die NORA beschrijft. Wat dat betreft is de benaming Overheids Referentie Architectuur alleen al zeer misleidend. Zeg dan: Diensten- of Ketenarchitectuur o.i.d.

Op het binnenorganisationele vlak (alles wat je zou moeten regelen om gewoon burgers en bedrijven netjes met al hun zaken te kunnen behandelen) is de NORA flinterdun en slaat her en der volledig de plank mis. Een paar voorbeelden:

Wat er bijvoorbeeld al sinds het begin (ik lees mee sinds versie 0.7) aan ontbreekt is het (semantische) belang van het geuniformeerd vastleggen van de naam van het werkproces c.q. zaaktype. De NORA onderscheidt op een theoretische manier begrippen als bedrijfsprocessen en werkprocessen. In het verlengde van de steeds meer de facto wordende standaard GFO Zaken zou je dit beter 'zaaktypen' kunnen noemen. Als je DIE alleen qua naam weet vast te leggen (en overheidorganisaties hebben daar de grootste !! moeite mee) dan heb je qua gegevens HET raamwerk voor de hele FO-BO-MO te pakken. Want hier koppel je ook je archiefwettelijk bewaarregime aan. De NORA ziet dit niet. En dat is een zeer groot gat.

De NORA heeft het qua _meta_datering verder alleen over de Dublin Core als _meta_datamodel terwijl dat gaat over enkele _meta_gegevens op documentniveau t.b.v. webpublicatie. Maar dat heeft helemaal niets met digitale archivering in welke vorm ook van doen.

En bij archivering staat dan de eis op p. 111 dat 'schriftelijke communicatie' (sic.) moet worden gearchiveerd. Gaat archiveren alleen over schriftelijke communicatie? Dan heb ik het echt niet begrepen de afgelopen 20 jaar.

Het gat op dit punt zit dus vooral in het ontbreken van de eis dat ALLE documentaire gegevens (of dat nu in _xml_ of in welke vorm ook binnen komt gesluisd) via koppeling aan de _meta_gegevens 'zaaktype' en 'zaak' in de juiste structuur worden opgeslagen! Een structuur die daarmee het (architectuur)raamwerk vormt voor de hele front-, mid- en backoffice.

DAARMEE geef je ook invulling aan 5.1.2 op blz. 76 dat de functies van overheidorganisaties inzichtelijk zijn EN aan het onder 5.2.1.5 genoemde principe van het in 'gegevenswoordenboeken' vastleggen van belangrijke relaties tussen gegevens. NORA snapt 1 fundamenteel ding niet en dat is dat je AL je documentaire gegevens kanaalonafhankelijk hoort te koppelen aan de via de procesbenamingen aangeduide bedrijfsfuncties en dat DIE weer een koppeling hebben met het archiefwettelijk kader. En dat je DAARMEE dus complete dossiers kunt opbouwen en verantwoording kunt afleggen.

Een ander ding nog (want ik zal niet alle gaten van de NORA opsommen): er wordt bij 5.3.4 op p. 102 gesproken over een klantinformatiesysteem. Maar het gaat hier (en dat is fundamenteel anders) om een zaakinformatiesysteem: je geeft informatie over je zaken en (voorlopig) nog niks anders. DAARMEE geef je inhoud aan het fundamentele principe P12: inzicht in de status van de zaak.

Al met al kan ik met de NORA maar heel weinig. En sluit het ook niet aan bij een zeer groot deel van de dagelijkse problematiek die in de wereld van de (dus!: documentaire) informatievoorziening bij de overheid moet worden opgelost. Want overheden werken nu eenmaal niet allemaal de hele dag in lange ketens. Ze moeten vaak gewoon burgerbrieven beantwoorden ....

Ondertussen hoor ik tot vervelends toe bij de presentatie van allerlei dubieuze architectuurplaatjes dat dat allemaal in lijn zou zijn met NORA en ge_base_erd op SOA. En in zeer veel gevallen is dat k_link_klare onzin. Het is goed dat de NORA er is gekomen, maar laten we in godsnaam nu maar gewoon weer verder aan het werk gaan.

Timo ten Cate
ww.specialite.nl

Interessant is het ontstaan van de MARIJ, de Model Architectuur Rijksdienst: http://www.e-overheid.nl/data/files/architectuur/ MARIJ%20versie%200.1%2020070719%20def.pdf.

Het is een architectuur speciaal voor de Rijksdienst. Onder 'Rijksdienst' worden de 13 kerndepartementen verstaan. De MARIJ is een nadere concretisering van de NORA.
We kunnen nog een hele serie van degelijke vervolgdocumenten zien verschijnen, naar ik hoop. Voor de verschillende soorten onderdelen van de overheid en voor de verschillende (soorten) uitvoeringsinstanties.
Jammer dat er geen expliciete handleiding is voor de afleiding van dergelijke architecturen uit de NORA.

Deze versie van de MARIJ is slechts een voorlopige versie. Er worden 9 kernprincipes opgesomd die een relatie dienen te hebben met de 20 fundamentele principes van de NORA. Toch zie ik bij die 9 kernprincipes verschillende principes die zouden dienen te gelden voor de gehele overheid. Zeer zeker kernprincipe nummer 2: Bij de inrichting van deze Rijksdienst staan flexibilisering van de ambtenaar, doelmatigheid en doeltreffendheid voorop. Dat betekent een concentratie op kerntaken, waardoor de kosten van de Rijksdienst substantieel worden verlaagd.
Is dit specifiek voor de Rijksdienst? Dit dient toch voor elke ambtenaar te gelden? Ook op gemeenteniveau of bij de Belastingdienst.
Het ontstaan van de MARIJ veroorzaakt hopelijk een nadere reflectie over de rol en inhoud van de NORA. Het zal daarom een update dienen te veroorzaken op de reeds bestaande principes van die NORA.

---
Opmerking van de web master: vanwege een technisch probleem is het item van de heer Hoek verwijderd. We zullen trachten te achterhalen wat hiervan de oorzaak is.
---

Met groeiende ergernis heb ik kennis genomen van de obligate opvattingen van de heer Hoek over NORA 2.0.

Los van het feit dat het geen plezierige ervaring is je door zinnen met een horrelvoet te moeten worstelen ligt mijn ergernis niet alleen op het stilistische vlak.

Hier is overduidelijk iemand aan het woord die zich in een wereld wil zwetsen zonder daar enige moeite voor te doen. Naar ik begrijp is de heer Hoek werkzaam bij Yacht en zal hij de opdracht gekregen hebben zich te profileren in het veld. Zeer begrijpelijk overigens want zo iemand wil je zo snel mogelijk uitgeplaatst hebben zodat er nog wat geld binnenkomt. Dus daarover geen klacht en ook geen kritiek op het lovenswaardig streven een discussie aan te gaan.
Oefen daarmee en leer! zou ik zeggen.

Het hele betoog van Gijs is echter doordrenkt van een studentikoze verveling die het wellicht leuk gedaan heeft op zijn voormalig dispuut doch hier volledig misplaatst is.
Dat meneer Hoek snel ergens moe van wordt maakt hij afdoende duidelijk.
Dat hij daarmee impliciet zegt dat het als instrument waardeloos is en door hem beter gedaan zou worden als hij daar de energie voor zou hebben is zelfs hem wellicht duidelijk.
Dat hij vervolgens probeert iets van een polemiek aan te gaan om klaarblijkelijk zichzelf te positioneren als een soort van ict anti-guru (zo origineel...zo verfrissend...zo nietszeggend)is van een weemakende onnozelheid.

Ik raad meneer Hoek dan ook aan zich in de basics van zijn werk te verdiepen en zich verre te houden van reflectie. Mocht hij deze behoefte toch hebben dan stel ik een vorm van begeleiding en supervisie voor en wat meer terughoudendheid in het ventileren van warrige en ongefundeerde gedachtenstromen.

In de hoop een snaar te raken en zo iemand te bewaren voor ons prachtige vak waarin we visionairs nodig hebben en geen omhoog gevallen ict manager annex systeembeheerder

mr K M Paalsteker