|
Ik ben Jan Campschroer zeer erkentelijk voor zijn herhaalde oproepen, ditmaal zijn twee bijdragen op 28 oktober 2007. Hij biedt aldus aanleidingen voor nadere pogingen ter verduidelijking over en weer.
Maar volgt hier alsnog een bondige (vervolg)bijdrage door mij? Nee, want ik neem zijn korte signalen serieus. Ik vind ze verwarrend. Ontleding met toelichting kost nogal wat tijd en moeite ... en lengte.
Het duurde even voordat ik besefte , op doorbraak van inzicht kom ik verderop principieel terug , dat ook en vooral het tijdstip van Campschroers eerste bijdrage betekenis heeft.
Het is zondag 28 oktober. Alle andere gezinsleden zijn nog op buitenlandse herfstvakantie bij mijn schoonouders. 's Ochtends kijk ik of sinds pakweg twee weken verdere bijdragen zijn verschenen op het forum Overheidsarchitectuur. Dan zie ik pas dat Campschroer al op 16 oktober onder de noemer Bondigheid aan mij een directe vraag stelt.
Via Nova Architectura klokt mijn antwoord om 18:22 uur. Zeg maar dat ik er de hele middag aan gewerkt heb. Ik ben nog steeds alleen thuis, leg de ingeslagen lekkerbek op een broodje, smeer mayonaise erop, leg een sinaasappel klaar en kijk vanaf zeven uur 's avonds wat voetbal.
Campschroer slaagt erin om op diezelfde zondag om 20:09 uur te reageren. Hoe lukt hem dat zo snel?
"Ik reageer alleen op de eerste paragraaf," schrijft hij. Nee, beledigend vind ik zo'n ruwe afstreping allang niet meer. Dat kan altijd nog. In eerste aanleg probeer ik de oorzaak te begrijpen van zulke, hoe kan ik het vriendelijk zeggen, focus.
Uit zijn verklaring voor die beperking maak ik op, dat Campschroer grondig meent dat ik zijn oorspronkelijke vraag niet begreep. Hij vindt het kennelijk onzinnig dat ik _meta_communicatie aanroer. "Zo komen we in een oneindige uitleg terecht[,]" concludeert hij, "zeker niet bondig dus." Blijkbaar had Campschroer allang herkend wat hij met verwijzing naar oneindigheid als gevaar oproept. Erg jammer dat ik het nog altijd niet door had, maar nu moet het zelfs mij toch duidelijk zijn. "Vandaar," benadrukt hij zijn strategisch overwicht, "zijn verzoek aan [mij] om via verhoudingen (_meta_foren) de boodschap overgedragen te krijgen."
Nota bene, Campschroer schrijft "vandaar" volgens mij niet om inmiddels vervangen logica te verklaren. Hij lijkt er zijn gangbare, zelfs heersende logica juist mee te bestendigen. Die indruk krijg ik versterkt door zijn opmerking "De rest leidt (nu nog) af."
Beste Jan, die rest staat daar in mijn eerdere bijdrage omdat ik het allemaal belangrijk genoeg vind. Ik verwacht geenszins dat iedereen alles even belangrijk vindt als ikzelf doe. Sterker nog, juist omdat verschillende mensen karakteristieke accenten plaatsen kan hun samenwerking als vermenigvuldiging in plaats van optelling werken. Zo mag jij best afdingen op mijn presentatie. Prima, discussie scherpt. Opbouwende communicatie breng jij daarentegen in gevaar door zulke eenzijdige machtsgrepen als "De rest leidt (nu nog) af." Gelukkig herken ik dergelijke strategie weleens. Daarvoor dient nu net zgn _meta_communicatie a la sociale psychologie, te weten om deelnemers aan communicatie nodig en voldoende op elkaar georienteerd te krijgen en houden. In de praktijk volstaat meestal een extra niveau, dus overdrijf het niet. Nota bene, de bedoeling van dergelijke _meta_communicatie is nu net om oneindigheid in communicatie kort te sluiten. Korter, bondiger dus, kan vaak niet. Dat lukt (pas) dankzij de sprong naar ongelijksoortige betekenissen, te weten betekenis van betekenis. Let wel, dat is andere logica. Onderlinge posities raken zo herkenbaar(der), bespreekbaar enzovoort. Inzicht in reele afhankelijkheden bevordert voordelige aanpassing van eigen positie. Dat verschilt van radicaal blijven verlangen dat slechts de ander zich aanpast (omdat de een onveranderd gelijk zou hebben). Zulke therapie heet ook wel systemisch. De deelnemers aan communicatie, of ze dat nu willen of niet, vormen samen onherroepelijk een systeem.
Zover is Campschroer blijkens zijn bijdragen nog niet met _meta_communicatie in die therapeutische betekenis, integendeel. Zijn signalen zijn extra dubbelzinnig, omdat hij probeert ze plat te slaan en kort te houden. Karakteristiek voor levensechte communicatie mislukt dat natuurlijk. Aan de oppervlakte is het alsof hijzelf wil veranderen. Zijn hulpverzoek lijkt toch evident? Zo van, leg het me maar eens duidelijk uit. En als ik het dan begrijp, heus, ik sta er helemaal voor open, wijzig ik mijn positie.
Meer verborgen verzet Campschroer zich echter. Zijn openheid reikt slechts tot zover hijzelf het communicatieproces kan beheersen. Zoals hij (zich) dat proces voorstelt, houdt Campschroer zich feitelijk afgesloten voor verandering.
Daar doe ik niet aan mee. Althans, ik probeer me eraan te onttrekken (waarin niemand perfect slaagt, ik al helemaal niet. ;-)
Door mijn opstelling neem ik Campschroer natuurlijk wel serieuzer dan hij zichzelf doet. Zou ik het eenzijdige dictaat van zijn communicatievoorwaarden aanvaarden, zeker als ik dat doe zonder _meta_communicatie a la Bateson, Watzlawick enzovoort, dan help ik eraan mee dat hij er nooit aan kan ontsnappen. Daardoor houd ik eveneens mijzelf gevangen, zou ik de samenwerking belemmeren, die ik wil bevorderen.
Natuurlijk ken ik, zoals iedereen, allerlei tegenstrijdigheden. Maar als professionele informatiekundige probeer ik ze zo menselijk mogelijk opgelost te krijgen.
Campschroer redeneert volgens formele logica, dus een logica zonder kwalitatieve inhoudsverschillen tussen eventueel veronderstelde niveaus. Zo kan je het inderdaad reuze kort houden, maar word je slachtoffer van irrelevantie zodra betekenissen moeten varieren.
Op een meesterlijke manier wijst Jan van Til (28 oktober 2007 om 21:22 uur) erop hoe onlosmakelijk waarde met voorwaarde samenhangt.
Van Tils zen-achtige draai-om-de-oren mist zijn uitwerking niet. Zoals ik Campschroers antwoord daarop lees, het is nog altijd 28 oktober maar inmiddels 22:43 uur als hij reageert, neemt de druk toe. Dat komt in dat stadium voorspelbaar in extra verzet tot uitdrukking. Campschroer blijft aldus de moeilijkheid buiten zichzelf zoeken. Daarvoor schetst hij "een goeie coach" als iemand die "niet te veel aanwijzingen tegelijkertijd [geeft]." Ofwel, suggereert hij ermee, aan hem ligt het zeker niet, hij is prima coachbaar, nietwaar? Het moet daarom liggen aan de overvloed van aanwijzingen. Hmmmm. Impliciet stelt hij mij een slechte coach te vinden, want hij moet alle moeite doen, is dat trouwens niet bewonderenswaardig, om "de aanwijzingen die [ik] geef[...] in kleinere stukjes te hakken."
Nee, Campschroer begrijpt Van Til evenmin. Het ontgaat hem nog volkomen dat wij ons vooralsnog beperken tot een vitale aanwijzing. Kijk anders! Draai je om! Wijzig je positie! Hanteer andere voorwaarde! Het zijn allemaal variaties op dat ene (_meta_)thema.
Natuurlijk, Campschroer heeft het volste recht te "proberen om een uitleg te krijgen in zijn view." Van Til en ik benutten ons recht om zijn poging vruchteloos te vinden. Op zijn hulpvraag krijgt Campschroer niet het antwoord dat hem welgevallig is. In hoeverre wil je feitelijk wel hulp?
"Ik wil gezond leven," zegt de man.
De dokter adviseert daarom met klem, "U moet echt stoppen met roken!"
"Dat doe ik pas," antwoord de man, "zodra u mij ervan overtuigd heeft dat ik eraan dood ga."
Van Til blijft desondanks begaan met het lot van Campschroer en herhaalt prompt op 29 oktober 2007 de noodzakelijke _meta_boodschap.
De vraag rijst wellicht bij andere lezers van deze reeks bijdragen, waarom ik op het pleidooi voor bondigheid zo uitvoerig reageer. Welnu, op 28 oktober 2007 herhaalde ik dat stelselmatige betekenisordening het kernthema vormt voor civiele informatiekunde. Voor dergelijke ordening met eenduidig beheersbare varieteit ontwikkelde ik een methode: _meta_patroon. Volgens mij was het eind 2004 dat Campschroer voor het programma Stroomlijning Basisgegevens (Ictu) ging werken. Vanuit een ander programma (Architectuur Elektronische Overheid, Ictu) was ik betrokken bij zijn aanstelling. Het idee was dat hij _meta_patroon zou gebruiken voor uitwerking van samenhang tussen zgn basisregistraties, als aanzet voor stelselmatige betekenisordening voor elektronische overheid in het algemeen. Met dat doel gaf ik hem mondeling een inleiding tot _meta_patroon, besprak een relevant modelleervoorbeeld en verwees hem naar publicaties.
Wat Campschroer hier recent als zijn bijdragen schreef, bevestigt dat hij er destijds weinig tot niets van begreep. Hij probeerde het volgens zijn eigen aanpak, dus naar mijn idee gespeend van passende varieteit voor stelselschaal, en kreeg daarvoor vertrouwen van de programmaleiding. Zoals elke bureaucraat redeneerden ook zij, "Vernieuwing zijn we helemaal voor, als het maar bekend is!" Dat betreurde ik uiteraard zeer, maar zonder gezagdragend aanspreekpunt kon ik niets ondernemen tegen voorspelbare stagnatie.
Campschroers oproepen ter verduidelijking van civiele informatiekunde interpreteer ik daarom mede als zijn gewonnen erkenning, dat een kwalitatief andere aanpak nodig is. Als dat klopt, vind ik het alvast grote winst. Als veelbetekenend vat ik dan zijn ogenschijnlijk terloopse opmerking op dat hij "mogelijk geen stakeholder in dit debat [is]." Destijds was hij zo eigenwijs het beter te menen weten. Is hij inmiddels angstig dat de stelselmatige, infrastructurele ordening voor informatieverkeer weliswaar steekhoudend, maar te ingewikkeld voor hem is? Gelet op zijn opleiding zou _meta_patroon voor hem qua formalisme een abc-tje moeten zijn. Wat zit hem nog altijd dwars?
Campschroer zou moeten (kunnen) toegeven dat mensen zoals Van Til en ik zijn nieuwe inzicht niet willen bemoeilijken, maar verwelkomen. Wij zitten hem daarvoor beslist niet in de weg. Dat doet hij vooral met zichzelf.
Wie vlucht in ontkenning van veranderde omstandigheden, verklaart zichzelf irrelevant als "stakeholder." Voor de stelselmatige problemen zijn deskundigen nodig om ze deugdelijk te helpen oplossen. Daarom moeten 'we' verantwoorde professionals werven, niet verjagen. Campschroer heeft gelijk, als hij zich meldt voor civiele opgaven. Die zijn uitdagend, relevant enzovoort. Wie volgt? Niemand hoeft het aan te nemen omdat ik het beweer. Kijk om je heen naar de ontwikkelende informatiemaatschappij.
Ik ontken niet dat ik het, zachtjes uitgedrukt, vervelend vind dat bijvoorbeeld Campschroer bij SBG stelselmatige betekenisordening volgens _meta_patroon frustreerde. Het zat er kennelijk nog niet in. 'We' hadden veel verder kunnen zijn. Het zij zo. 'We' moeten echter door, beter laat dan nooit. Daarom ben ik blij met zelfs de kleinste kiem voor acceptatie van wezenlijke vernieuwing in informatiekunde.
Die kiem heeft water nodig. Campschroer wil dat we vocht verspillen aan een dode boomstomp. Daarvoor zoekt hij maar een andere hovenier.
Campschroer schrijft over zijn benadering ondermeer dat hij "probeer[t] de aanwijzingen [...] in kleinere stukjes te hakken." Voor het dagelijks leven volgens vertrouwd patroon lijkt mij dat ook de optimale strategie. Maar mijn aanname is nu juist dat het dagelijks leven kwalitatief verandert. In het gunstigste geval werkt het oude patroon domweg niet meer. Het kan ook slechter uitpakken; dan werkt het zelfs averechts.
Een nieuw gedragspatroon (of referentiekader, paradigma, theorie ...) ontstaat nooit op ambachtelijke manier, zeg maar volgens solide stapjes op weg naar bekend resultaat. Nogmaals, volgens mij is dat precies waarop Jan van Til (28 en 29 oktober 2007) terecht nogeens nadruk legt.
Wellicht helpt het als ik de opgave schets in termen van visie en implementatie. Van dat onderscheid ben ik me 'doorgaans' niet bewust. Blijkbaar heb ik op enige opgave, probleem e.d. een bepaalde visie, maar die blijft dankzij ervaring enzovoort impliciet. Het is echter schijn dat ik me met feitelijke handelingen beperk tot implementatie volgens overzichtelijke, dus beheersbaardere "kleinere stukjes." Wat ik hier visie noem, borgt resultaatgerichte samenhang.
Wie een nieuwe visie wil leren, staat voor een andere opgave. Hij kent het resultaat immers niet. Daardoor ontbreken zowel samenhang als richting voor "kleinere stukjes."
Er bestaat veel onderzoek naar hoe mensen op een nieuw idee komen. Kennelijk groeit een cognitieve kritieke massa en, ploep, doorbraak, daar is als het ware ineens het complete idee of visie. Wie serieus is, doet vervolgens moeite of zijn visie hout snijdt. Zo nee, dan levert de 'ervaring' bijdragen aan wat ik cognitieve massa noemde (in navolging van C.S. Peirce over semiosis), enzovoort. Inderdaad, wezenlijk voor zulke analyse is of implementatie praktisch mogelijk is via "kleinere stukjes."
Eigenlijk schetste ik tot dusver hoe een nieuwe visie oorspronkelijk ontstaat. Dat is gemakkelijker, lijkt het vaak, dan een visie overgenomen te krijgen door iemand anders. Zo iemand heeft immers nooit op redelijk vergelijkbare manier met een bepaald probleem geworsteld. Dan mis je de wezenlijke motivatie voor begrip.
Met een schriftelijke cursus in korte afleveringen, zo'n beetje wat Campschroer hier beoogt, valt dat in noch op te halen. Wie via de paplepel aan een bepaald dieet gewend geraakt is, verzet zich gauw tegen smaakverandering. Het enige serieuze advies luidt, "Probeer het eens!" Als het eerste uitzicht (al) veelbelovend is, inspireert het tot langdurige studie. Daar is dit Forum niet voor.
Zo verschaft het civiele perspectief pas scherp zicht op allerlei reele informatiekundige vraagstukken. "[I]k probeer uit alle macht me om te draaien!," bekent Campschroer weliswaar, maar ik meen dus juist te herkennen dat hij zich ertegen verzet, zich tegelijkertijd uit alle macht op zijn gevestigde positie wil handhaven. Wat hij oppervlakkig beweert, is niet wat hij op andere zgn communicatieniveaus doet.
In Van Tils wijze woorden, "bedenk dat het wel eens de vraag zou kunnen zijn die het antwoord in de weg staat."
Ook Campschroers suggestie "nu slecht : nog ver te zoeken" voor de verhouding "toepassing : stelsel" langs "de dimensie Menselijke Maat" gaat mank doordat hij vasthoudt aan het enkele toepassingsperspectief.
Dankzij zowel toepassings- als stelselperspectief, alsmede hun wisselwerking, klaart het beeld plotseling op. Een toepassing hoeft helemaal niet "nu slecht" te zijn. Het is natuurlijk wel zaak om het toepassingsperspectief niet verder op te rekken dan voor wat als een toepassing geldt. Wie het zo bekijkt, herkent dat toepassingsinformatiekunde al behoorlijk volwassen zou kunnen zijn. Niet zo somber, dus.
Een stelselbenadering is echter misplaatst, want nodeloos gevarieerd enzovoort, voor de opgave van een aparte toepassing.
Verwarring ontstaat, het gaat zelfs geheid mis door een stelselopgave als, zeg ook met methoden en technieken van, een aparte toepassing te behandelen. Dat is daarom niet alleen "nu slecht," maar principieel altijd slecht.
Volgens dezelfde meervoudige perspectieven is het evenmin realistisch om van stelsel in verhouding tot toepassing te veronderstellen dat het "nog ver te zoeken" is. Nee, je moet uberhaupt niet naar stelseloplossingen willen zoeken volgens toepassingsperspectief. Op die manier zijn ze nooit, herhaal nooit te vinden.
Ook oplossingen voor stelselproblemen moeten 'we' zo dichtbij mogelijk zoeken. Daarvoor dient nu precies het perspectief volgens civiele informatiekunde. Voor het zoeken hebben dus al iets passends. Omdat het zoeken op stelselschaal in een beginfase verkeert, valt er inderdaad nog heel veel te vinden.
Dat vind ik nu een aantrekkelijk (beroeps)perspectief.
Elders heb ik onderscheid en wisselwerking tussen de schaal van een enkel gebouw, respectievelijk een stad benut voor een verkenning. Dat is het opstel Civiele informatiekunde vergelijkenderwijs (http://primavera.fee.uva.nl/PDFdocs/2007-10.pdf). Ik bedoel maar, inspiratie in plaats van verzet.
Aan zo'n vergelijking en bijvoorbeeld ook weer aan deze bijdrage besteed ik zorg en dus tijd. Volgens Campschroer moet het echter bondig. Mijn ontleding van zijn menselijke maat-suggestie illustreert hoeveel langer een verstandige, samenhangende uitleg kan uitpakken van, tja, op mij komt het over als een losse oprisping. Want daar zegt Campschroer zowat, "menselijke maat." Opnieuw biedt de stelselschaal relevant zicht. Het blijkt een stelsel voor informatieverkeer met au fond mensen als deelnemers. Als een eenheid lost de menselijke maat daar subiet op. Wat verschijnt is dynamische varieteit van gedrag. Een bepaalde gedraging kan uniek zijn per persoon en per situatie. Voila, subjectief situationisme. Dat is precies waarvoor stelselmatige betekenisordening passende varieteit moet bieden.
Onbegrijpelijke onzin is en blijft dat allemaal vanuit een vaste positie. Lees echter de les van Van Til. Geef er gevolg aan! Krijg de nieuwe smaak pakken en leer 'ons' nieuwe vak. Dat vergt werk.
Er zijn ook mensen die menen, "Dood gaan we toch, dus waarom niet aan roken?"
Ja, zo kan je het zien. Inmiddels behoren we beter te weten.
|
