Functioneel ontwerp of informatie architectuur?

Ik heb met belangstelling de bijdrage van Ruud Zondervan gelezen.

Het is zeer goed dat de start informatiearchitectuur gemaakt is. Zeker als ik de primaire doelen lees en de visualisaties bekijk. Ook is het interessant om te zien hoe NORA gebruikt is als basis voor het maken van een ontwerp. En ik was dan ook zeer benieuwd om te lezen hoe dat is gebeurd.

Ik geef hierbij echter mijn kritische kanttekeningen bij wat als WMO-start-architectuur is gepresenteerd.

Ik heb er namelijk moeite mee om deze 'start informatiearchitectuur' als een architectuur te zien. Als ik naar de gegeven definitie van architectuur kijk, dan komt de start-architectuur op mij over als een geheel van functionele specificaties en een 'globaal' functioneel ontwerp. Met deze constatering geef ik ook impliciet aan dat de architectuurstap wellicht is overgeslagen.

Hieronder maak ik duidelijk waarom ik tot deze beschouwing kom.

De definitie die ik in mijn promotieonderzoek hanteer, heb afgeleid van bouwkundige architectuur en met vele cases in de praktijk heb verfijnd en getoetst, is:
Architectuur is een ander woord voor bouwkunst of bouwstijl. Een architectuur van een systeem, zoals een organisatiedomein of een integrale oplossing, is het geheel van toegepaste principes, richtlijnen, standaarden en voorschriften afkomstig uit de gehanteerde stijlen en concepten voor de constructie, ontwikkeling en verandering van een systeem. Het toepassen van ontwerp- en bouwstijlen resulteert in een constructie van een systeem dat zelf weer uit bepaalde (type) onderdelen en relaties tussen onderdelen bestaat.

Een architectuur biedt een opdrachtgever sturing en controle op de integrale kwaliteit van een te ontwikkelen systeem. Bijvoorbeeld controle en sturing op kwaliteiteisen zoals de verlaging of beheersing van de complexiteit van het systeem, een flexibel systeem, een integreerbaar systeem, een bestuurbaar systeem of een duurzamer systeem.

Als ik vanuit mijn definitie voor architectuur kijk naar de definitie van de WMO-startarchitectuur dan valt mij op dat in de definitie al expliciet (en niet limitatief) onderdelen van een te bouwen systeem worden genoemd: processen, gegevens en berichten. In feite de constructie van het systeem. Deze onderdelen zouden in mijn ogen het resultaat van het toepassen van bepaalde principes moeten zijn. In de definitie hadden ook net zo goed de volgende onderdelen kunnen staan: functies, services, applicaties en interfaces.

Het hanteren van deze WMO-architectuur definitie zorgt dan al gauw voor het niet onderbouwen van de keuze voor deze onderdelen op basis van stijlen, concepten en principes. Deze definitie draagt in feite een template aan waarbij de onderdelen van het systeem functioneel kunnen worden beschreven in lijn de met de daaraan gestelde eisen. Echter waar wordt dan bepaald welke onderdelen naast de drie genoemde onderdelen moeten worden beschreven?

Wat ik verder lees in de verstrekte informatie van de WMO en wat waarschijnlijk is gebeurd, is het vullen van de template: De processen, gegevens en berichten zijn ingedeeld en op elkaar afgestemd en in samenhang met elkaar gebracht.

De definitie van de startarchitectuur bevat ook het woord: beschrijft. En dat is onhandig gekozen. Een architectuur beschrijft niet. Een architectuur geeft sturing en beperkt ontwerpruimte, maar het beschrijft niet. Een architectuur is niet het geheel van standaarden en processen, maar leidt juist tot standaardisering en ontwerp van bepaalde processen, vanwege de toepassing van principes.

Het woord principe is wat dat betreft een grote afwezige in de WMO-bijdrage.

Als ik kijk naar het doel van de startarchitectuur dan mis ik daar het kwaliteitsaspect van het te ontwikkelen WMO-systeem. Het gegeven primaire doel is overigens eerder een gewenst resultaat. Als primair doel voor de WMO-architectuur zou ik graag geformuleerd zien staan: Het doel van de WMO-architectuur is dat men een WMO-systeem kan ontwikkelen waarbij men een continue operatie van financiele en administratieve processen kan garanderen inclusief een optimale afstemming tussen de verschillende overheidsorganen.

Als ik verder kijk naar de verstrekte informatie over de startinformatiearchitectuur voor WMO, dan zie ik dat:
1. Er is gekozen voor procesmatig werken als concept
2. Er is gekozen voor geautomatiseerde ondersteuning van de processen
3. Er is gekozen voor integriteit en consistentie voor gegevens vanwege de nadruk op gegevensmodellen
4. Er is gekozen voor het uitwisselen van gegevens door middelen van berichten
5. Er is gekozen voor controle op informatiestromen
6. Er is gekozen voor "technische blokken"
7. Er is gekozen voor gemeenschappelijke taal
8. Er is gekozen voor het treffen van maatregelen om als overheid dienstverlening richting de burger mogelijk te maken, zoals prestatie afspraken met leveranciers
9. Er is gekozen voor het treffen van maatregelen om als overheid dienstverlening richting de burger mogelijk te maken zoals inrichting van de procesbewaking

Al deze keuzes ondersteun ik, maar ze dienen te worden onderbouwd in een architectuurdocument op basis van kennis en ervaring in het hanteren van bepaalde principes, concepten en stijlen voor constructie, ontwikkeling en verandering. En ik zou graag willen weten of dat is ook gebeurd.

Wat zijn de WMO-principes die leiden tot bovenstaande keuzes? Waarom is bijvoorbeeld het concept 'procesmatig werken' een goede oplossing voor het voorliggende vraagstuk?
Bovenstaande keuzes in de lijst geven een indicatie welke principes, stijlen en concepten voor de constructie, ontwikkeling en verandering voor WMO zijn gebruikt. Maar niet meer dan een indicatie.

Ik maak vaak onderscheid tussen pionieren en architectureren. Architectureren is dat men op basis van kennis en ervaring van in de praktijk bewezen stijlen, concepten en principes een systeemontwerp maakt. Bij pionieren doet men precies hetzelfde alleen zijn de gehanteerde stijlen, concepten en principes niet bewezen in de praktijk. Pionieren is zeer belangrijk en waardevol. Als we het echter hebben over het ontwerpen van nieuwe administratieve- financiele en bedrijfsprocessen bij de overheid, dan denk ik zelf dat we eerder moeten architectureren dan pionieren.

Het is heel belangrijk dat een functioneel ontwerp wordt gemaakt, en dat dit ontwerp samenhang geeft en een gemeenschappelijk begrippenkader biedt.

Is met de startarchitectuur voor WMO nu de architectuurstap gezet of nog niet?