Op het woordenbombardement van Wisse lijkt totnutoe niemand verweer te hebben, zo komt het althans op mij over als ik de hele discussie meelees. Hij heeft volgens mij in veel gelijk.

Alleen een Digitale Rijksbouwmeester als functionaris aanstellen is volstrekt onvoldoende. zal de omvang van de problematiek verdoezelen en de huidige steeds complexer en geld verslindende situatie in het openbaar bestuur in stand houden. Alle Ministers zullen weer gaan slapen. De Belastingdienst (met een ICT-dienst van 3.000 man die volledig autonoom en eigenwijs opereert, en zonder dat iemand dit ook maar kan controleren keer op keer ! de belangen van burgers verkwanselt) zal op die manier nooit ter verantwoording kunnen worden geroepen.

Er is m.i. duidelijk op grote schaal regie nodig:

1)
Om een infrastructuur te realiseren waarmee de overheid makkelijk en veilig met de samenleving kan communiceren. Je ziet de behoefte aan regie aan initiatieven als GovUnited, Dimpact etc

2)
Om nadere regels te stellen en (praktische) afspraken te maken over het informatieverkeer (het gebruik van deze infrastructuur) waar bijvoorbeeld alle overheidsorganisaties zich aan houden. Zo vind ik bijvoorbeeld zot dat elk departement en elke gemeente weer andere conventies bedenkt voor de naamgeving van het eigen e-mailadres. Om maar een futiel onderwerp te noemen.

3)
Om architectuurprincipes en uitgangspunten verder door te ontwikkelen (want de NORA 2.0 is uiteraard nog steeds volstrekt onvoldoende en dekt maar voor een klein deel de lading).

4)
Om te rapporteren over hoe IT-governance in de praktijk vorm krijgt en hoe de leiders in onze publieke sector zich wel of niet rekenschap geven van hun zeer grote verantwoordelijkheid in deze. Kijk maar weer naar het voorbeeld van de Belastingdienst. Hoe heeft dit kunnen gebeuren????

Het is niet aan ons om te bedenken hoe dit in het publieke vat gegoten zou moeten worden. Een ministerie, een DG daarbinnen met aan het hoofd een functionaris die Digitale Rijksbouwmeester heet? Een soort Autoriteit Digitale Architectuur? Het is niet belangrijk daar nu over na te denken. Immers, er is, zoals Wisse schrijft, eerst een paradigmashift nodig. Maar die is nodig bij de huidige leiders in het openbaar bestuur. En zo'n shift is eigenlijk een shift in bewustwording en die leg je over het algemeen dus niet even op. Die ontstaat op goed moment. Zoeken dus naar goede ingangen en stapjes. Een NOTA ICT Ordening lijkt een goede ingang en stap. Misschien gewoon de ICTO oprichten met z'n allen? Voor de 'Uitvoering' hadden we immers al de ICTU .....

Tenslotte neem ik aan dat Rijsenbrij de Digitale Rijksbouwmeerster ook niet echt ziet als 1 functionaris, maar (meer) als een _meta_foor voor de behoefte aan 'regie over de inzet van ICT-voorziening, ge_base_erd op vooraf met elkaar afgesproken principes die vervolgens ook worden gehandhaaft en waarmee leiders in het openbaar bestuur verantwoording durven afleggen'. Zo beschouw ik zelf het begrip digitale architectuur. Maar helaas zie ik dat dit begrip bezig is een enorm cotainergehalte te krijgen.

Timo ten Cate
www.specialite.nl

Vooraf
In deze reply wil ik reageren op nut, noodzaak en kwaliteiten van NORA dan wel de Digitale Rijksbouwmeester. Helaas biedt het forum niet de mogelijk om een reactie te maken op beide punten, dus dan maar even zo.

In mijn beleving is deze kwestie een specifieke vorm van een kwestie waar ook op het LAC al eens aandacht aan is besteed: is er een architectuur nodig, is er een architect nodig, of zijn beide nodig om de ICT-problemen van bedrijven of overheidsinstellingen op te lossen? Alhoewel "de overheid" niet een overheidsinstelling is, wil ik het wel even vanuit deze generieke vorm aanvliegen. Als we de algemene zaken op een rij hebben, dan kunnen we de specifieke zaken er later wel weer aan toevoegen.

Noot. Of "de overheid" een goede afbakening is, is nog niet duidelijk gezien de reacties. Ik laat die echter maar even zo onduidelijk als hij is. Ik ben echter, met Pieter Wisse, van mening dat het veranderingsgebied groter zou moeten zijn, om tot een goede oplossing te komen. Daarover later mogelijk meer.

Beschouwing
Daan geeft in zijn openingsalinea over de Digitale Rijksbouwmeester aan dat "de digitale verkrotting (..) op een aantal plaatsen al zo ver gevorderd (is) dat de gevolgen tot in de Tweede Kamer worden opgemerkt". ICT-systemen zijn blijkbaar zo slecht, dat de informatievoorziening en de processen van de overheid daaronder dermate leiden dat het zelfs voor leken duidelijk wordt dat het aan deze systemen ligt. Veel mensen zien dan maar twee oplossingen: 1) we hebben een sterke man nodig of 2) we hebben een duidelijk overall plan nodig. De Caluwe zou deze oplossingen als respectievelijk geel en blauw classificeren. Er zijn echter nog 3 andere stereotypen: groen, rood en wit. Oplossingen op overheidsniveau zouden dan bijvoorbeeld respectievelijk kunnen zijn: een opleiding civiele informatiekunde - en certificatietraject op overheidsniveau (vergelijk het traject voor de I-adviseurs voor de gemeenten), in het zonnetje zetten van overheden die hun architectuur of een deel ervan wel op orde hebben en hindernissen wegnemen bij organisaties die energie hebben en vooruit willen gaan.
Zoals de Caluwe echter al aangeeft is het niet of-of maar en-en, en wel in een zeer gevarieerde, continu bij te sturen, mix op allerlei verschillende niveaus rekening houdend met de diverse contexten. De kunst is het nu om een eerste, best wel goede, mix te vinden en deze mix bij te stellen en te behouden tijdens het woelige, nauwelijk voorspelbare veranderingstraject op weg naar een beter functionerende overheid.

De NORA 2.0 en het ontstaansproces ervan zou je kunnen zien als zo'n eerste mix. Discussies over een NORA 3.0 of een Digitale Rijksbouwmeester zou ik dan ook eerder aan willen vliegen vanuit dit veranderingsvraagstuk. De te beantwoorden vraag is dan ook: wat we aan de huidige mix moeten veranderen of toevoegen om het veranderingstraject de goede kant op te laten bewegen. Daarbij kunnen principes helpen.

Principes zie ik in eerste instantie als theorieen over causale verbanden tussen (eigenschappen van) te realiseren resultaten (output) en beoogde effecten (outcome). Een mooi voorbeeld geeft Mark Paauwe: Het aanbieden van digitale dienstverlening door de overheid aan burgers op basis van service orientatie levert hogere flexibiliteit op voor de werkprocessen. Principes moeten bovendien met name het gedrag van de ontwerpers en/of beslissers beinvloeden, zij zijn immers degenen die de veranderingen moeten faciliteren.

Om de bovenstaande vraag te kunnen beantwoorden moeten we echter nog veel doen:
1. Vaststellen wat de gewenste effecten zijn in de vorm van KPI's
2. Inrichten van een meetsysteem om te kijken hoe ver we zijn
3. Bepalen van de principes: wat zijn de veronderstelde causale verbanden
4. Bepalen van eerste resultaten om deeleffecten te bewerkstelligen
5. Realiseren van resultaten en nagaan of ze na implementatie de gewenste effecten opleveren
6. Analyseren van de verschillen en daarbij gelijk valideren van de principes: kloppen de veronderstelde causale verbanden
Idealiter zou dit geheel dan bovendien ook nog in een iteratief proces zijn opgenomen.

Het slechte nieuws is dat dit voor de overheid onbegonnen werk is. Dit totaal over zijn geheel ingeregeld krijgen, is geen sinecure.
Het goede nieuws is, dat je dit niet per-se op overheidsniveau hoeft te doen. Je kunt het op veel kleinere schaal ook toepassen. Vervolgens kun je dan de ervaringen delen en op die manier sneller leren wat werkt en wat niet.

Architecten hebben hierbij een belangrijke rol. Zij hebben een belangrijke sturende, coachende en inhoudelijke rol in dit proces om organisaties te leren leren.

Toegepast
Als ik met bovenstaande in mijn achterhoofd kijkt naar de NORA, dan heeft die een aardig effect gehad. Nl. de bewustwording van een aantal digitale "overheidsarchitecten" dat ze onderdeel zijn van een groter geheel en dat samenwerking met de omgeving een positief effect kan hebben. Een volgende stap zou dan kunnen zijn om te streven naar een Nederlandse Referentie ICT Architectuur met als gewenst effect dat de bewustwording er is voor alle digitale architecten van organisaties die werkzaam zijn in Nederland. In die architectuur zouden dan de principes opgenomen kunnen zijn die relevant zijn voor het optimaliseren van de samenwerking (als gewenst effect) en betrekking hebben op te realiseren ICT-artefacten.

En i.p.v. een Digitale Rijksbouwmeester zou het instellen van een "I-autoriteit" als continu orgaan om dit leerproces binnen de overheid te initieren en te verbeteren in mijn ogen meer voor de hand liggen.

Post edited by: Jan Campschroer, at: 2007/09/02 02:23

Er is al veel in deze discussie. Maar voor het geval iemand de voor en tegens gaat tellen, my two cents.

Er valt nog een boel te verbeteren aan de ICT van de Nederlandse Overheid. Maar het idee van een Rijksbouwmeester is m.i. een concept uit het tijdperk dat we nog geloofden in een maakbare samenleving. Het heeft naar mijn smaak te veel weg van de roep om een sterke man. Een Rijksbouwmeester die - laten we het al genoemde voorbeeld van de Belastingdienst nemen - de Belastingdienst gaat vertellen hoe het allemaal moet, zonder dat hij daar het naadje van de kous weet? En diezelfde persoon (afdeling? departement?) gaat dat ook doen bij UWV, Ministerie van XYZ, IBG, ...? Zo'n voorstel kan ik nauwelijks serieus nemen. Wat moet ik me daar bij voorstellen?
1. Een clubje dat op grote hoogte blijft. Dan hebben we aan de NORA, ICTU en GBO toch al prima instrumenten? Laten we daar nog een beetje aan sleutelen. Basta. Geen Rijksbouwmeester nodig.
2. We maken een zwaar apparaat met bevoegdheden. Nee, Bevoegdheden. Want die gaan met al die 1500 overheidpartijen in de slag over wie wat betaalt, welke ontwerpen voldoen aan het Grote Plan, controleren, afwijzen, ingrijpen in de begrotingen, etc. Ziet u het voor zich? Ik niet.

Ik ben het eens met Jan Campschroer: de blauwe en gele kant van de zaak zijn slechts een deel van de discussie. Maar ook op die kanten loopt het voorstel van de Rijksbouwmeester vast.

Timo ten Cate noemt mijn bijdragen een "woordenbombardement." Inderdaad ervaar ik een dilemma. Want enerzijds dreigt door zoveel woorden dat juist de crux onbegrepen blijft. Anderzijds lijkt Ten Cate ze allemaal gelezen te hebben. Daarvoor ben ik hem erkentelijk en hij meent ook terecht dat een paradigmawissel aan de orde is.
Zoals ik zijn bijdrage (12 augustus 2007) echter begrijp, ziet hij naar mijn idee dat nieuwe paradigma nog (veel) te beperkt. Blijkbaar was ik ondanks zoveel woorden nog altijd niet duidelijk genoeg. Hoewel ik ze hem (en mijzelf) graag bespaar, wijd ik hier daarom nog wat extra woorden aan de infrastructurele insteek a la civiele informatiekunde.
Het moet, nota bene, principieel om meer gaan dan een "infrastructuur [...] waarmee de overheid makkelijk en veilig met de samenleving kan communiceren." Sterker nog, wat Ten Cate zo aanduidt, is geen infrastructuur, althans niet in de gangbare maatschappelijke betekenis. Er is pas sprake van zulke infrastructuur als het voorzieningen betreft voor informatieverkeer in het algemeen.
Als, zeg maar, gewone deelnemers aan informatieverkeer behoren overheidsinstellingen zo min mogelijk een uitzonderingspositie in te nemen. Een bijzondere positie heeft de overheid echter juist wel ter borging van materiele tot en met immateriele infrastructuur, in dit geval voor informatieverkeer.
Zolang politici, bestuurders en leidinggevende ambtenaren de infrastructurele overheidsopgave niet expliciet erkennen en ernaar handelen, groeit de chaos in informatieverkeer. Als gezagsmonopolist laat de overheid de rekening per definitie door burgers en bedrijven betalen. Doordat de terugkoppeling van mislukking feitelijk ontbreekt, volharden de overheidsinstel_link_jes letterlijk straffeloos in hun informatieve apartheidsbeleid.
Of laat ik anders maar zeggen in hun ijver om zgn dienstverlening digitaal te faciliteren, komt nagenoeg elke overheidsinstelling met compleet eigen voorzieningen ervoor. Dat is dus (erg) ver verwijderd van evenwicht op maatschappelijke schaal. Daarom gaat het om die versnipperde manier nooit werken.
De infrastructurele ontkenning zit helaas nog diep. Zo zijn alweer sinds enkele jaren diverse zgn basisvoorzieningen voor de elektronische overheid in ontwikkeling. Afgezien van hun veel te beperkt gedachte toepassingsgebied, te weten digitale overheids'dienstverlening,' zijn ze zelfs niet of nauwelijks berekend op hun noodzakelijke onderlinge afhankelijkheid. Toch kunnen ze slechts dankzij systematisch verband , de aanzet voor , infrastructuur voor informatieverkeer vormen. Zoals het nu gebeurt, is het (bijna) allemaal verspilling.
Maar een simplistische machtsgreep naar infrastructurele samenhang pakt uiteraard nog slechter uit. Meer woorden, tja, in een open samenleving moet een nieuw paradigma daar vroeg of laat door verspreid raken. Dat is een proces.
Het etiket paradigmawissel bedoelt de moeilijkheidsgraad te benadrukken. Hoe krijgen we mensen los van een oud paradigma dat allang geen oplossing meer biedt, maar inmiddels het probleem aanjaagt?

Beste Pieter,

Je geeft vele wijze woorden. Maar ik vraag me af jouw beeld (mental image) en dat van Daan wel genoeg mensen bereikt (lees: Den Haag) en of dat we snel genoeg tot een gemeenschappelijk beeld en begrippenkader komen. Want voor je het weet verslapt de aandacht weer van deze discussie. En daarvoor staat er teveel goeds in dit forum.

Het maken van aansprekende visualisaties afgestemd op verschillende begripsniveaus, zoals een ontwerpschets, cartoontekening of artist impression van de beschreven problematiek, oplossingsmiddel en het gewenste eindresultaat kan wonderen doen.

Ik wil het volgende voorstellen:
1. Jij en Daan geven aan (door middel van collages of andere visualisaties) wat de kern of essentie is van jullie visie in dit forum of mailen dit naar Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken
2. Ik zal op basis van de discussieteksten in dit forum en jullie voorbeelden drie cartoontekeningen maken: de huidige (ongewenste) situatie, het oplossingsmiddel en de gewenste (toekomstige) eindsituatie. In de visualisaties zal ik de focus op principes van de gebruikte concepten leggen
4. Deze drie visualisaties vormen dan jouw zienswijze en die van Daan. Deze zienswijzen kunnen we dan gebruiken om 1 gemeenschappelijk beeld te creeren. Samen staan we sterker (in Den Haag)

Graag je reactie.


Met vriendelijke groet,
Mark Paauwe

Mark Paauwe vermeldt in zijn bijdrage van 15 oktober 2007, dat ik "vele wijze woorden" schreef. Daarmee wekt hij natuurlijk en volkomen terecht een kwaliteitsverwachting over mijn eventuele verdere bijdrage(n).
Tja, (mijn) wijsheid gebiedt dat ik niet inga op Paauwe's voorstel waarin hij aanbiedt een synthese te helpen visualiseren. Graag licht ik deze afzegging toe. Dat doe ik overigens dus niet uitsluitend uit gepaste hoffelijkheid. Tevens benut ik graag de gelegenheid tot discussie over verkeerde of tenminste contraproductieve veronderstellingen die Paauwe naar mijn indruk volgt voor zijn voorstel.
Paauwe mikt op "een gemeenschappelijk beeld en begrippenkader." Blijkbaar miste hij uit mijn eerdere bijdragen dat ik voor maatschappelijk informatieverkeer een nieuw, aanvullend paradigma bepleit. Er bestaat dus tevens een oud paradigma, dat ik achterhaald en zelfs achterlijk acht voor informatiekundige opgaven op de schaal van de ... informatiemaatschappij. Rijsenbrij noemde ik als voorbeeld van iemand die vooralsnog eenzijdig vasthoudt aan dat beperkte kader. Dat hoeft niemand in dit stadium als verwijt op te vatten. Wat ik hoop dat ervan uitgaat, is aansporing tot ruimere orientatie. Nee, daarvan heb ik hier tot mijn spijt nog niets gemerkt.
Nota bene, ik gebruik het paradigmabegrip opzettelijk omdat gemeenschappelijkheid illusoir is. Wat Paauwe feitelijk beweert met zijn voorstel, is dat ik me daarin vergis. Dus, zegt hij met zoveel woorden, er is geen nieuw paradigma aan de orde, geen behoefte aan civiele informatiekunde als nieuwe discipline, enzovoort. Maar dan ben ik natuurlijk reuze benieuwd naar zijn argumenten op de talloze, precies, argumenten die ik in talloze geschriften, waaronder recent diverse bijdragen aan dit forum, aandraag voor het civiele, dus extra paradigma voor informatievoorziening. Daarentegen lijkt Paauwe zich ongemakkelijk te voelen over wat hij als nodeloze confrontatie opvat. Het komt erop neer dat hij zich onttrekt, zoals bijvoorbeeld Rijsenbrij dat ook doet, aan hoogstnodige discussie. Wanneer Paauwe werkelijk een informatiekundige impuls wil geven, voert hij serieuze discussie mee met evenzo wijze woorden.
Vooralsnog lijkt haast hem oogkleppen te bezorgen. Paauwe stelt dat synthese "snel genoeg" moet lukken. Maar zodra grote vaart slechts haalbaar is op verkeerde koers, resulteert langzame voortgang of zelfs teruggang. Daarentegen concentreer ik me op kwaliteitscriteria en zodoende op , de noodzaak van , een nieuw paradigma. Ja, dat gaat erg lang duren. Het duurt echter oneindig lang door ontkenning van reele varieteit. Of het wijsheid is mag Paauwe zeggen, maar ik heb het professionele geduld om valse verleiding te weerstaan. Aan opgelegde mislukking doe ik niet mee.
Overigens vraag ik niemand om het traditionele(re) paradigma voor informatiekunde op te geven. Het verandert natuurlijk wel door wisselwerking. Uiteindelijk zijn er complementaire paradigma's voor adequate dekking van het complete informatiekundige spectrum, dus vanaf de allerkleinste verwerkingsmodule tot en met de informatiemaatschappij. Een enkel paradigma kan naar mijn overtuiging niet voorzien in die reikwijdte. Is iemand het daarmee niet eens? Laat aub eens zien waarom niet. Of zeg botweg dat het onzin is, dat maakt de afwijkende opvatting maar duidelijk.
Ontwijking van discussie, ontkenning van vernieuwing is een beproefde manier om een gevestigde positie te behouden. Op mijn beurt vind ik daarom het veelzeggend dat niemand de noodzaak van wezenlijke vernieuwing in de informatiekunde zelfs maar tegenspreekt. Is het zo onbegrijpelijk, in weerwil van herhaalde mislukkingen met informatievoorziening vanaf wat ruimere schaal? Of schaadt het inderdaad een heersend belang? Ik geloof niet dat de informatiemaatschappij verdwijnt door ontkenning.
Natuurlijk heb ik ook haast met veranderingen, ontzettende haast zelfs. Ik besef echter dat ze met het valse paradigma nog langer duren, sterker, zelfs onhaalbaar zijn.
Ik vermoed dat Paauwe ongehinderd is door overwegingen van varieteit op nieuwe schaal. Zo komt hij netzo onbekommerd tot zijn voorstel van "aansprekende visualisaties." Maar daaraan is niemand toe! Wanneer ik disciplinair al een beetje voorop loop, verkeer ik hoogstens in een vroeg stadium van problematisering. De uitkomst ervan wijst echter reeds duidelijk genoeg op een nieuw paradigma. Dat noem ik civiele informatiekunde. Wie een beter etiket weet, mag het zeggen. Wie zelfs vindt dat het hele idee niet klopt, geeft als wezenlijke bijdrage hopelijk degelijke argumenten. Kom op! De vraag naar een 'plaatje' is in dit stadium echter een valkuil. Wie erin tuimelt, loopt zelfs extra vertraging op. Nee, dus.
Paauwe's versimpeling komt tevens tot uitdrukking in zijn vermelding van "Den Haag." Hij lijkt een enkele (overheids)actor te veronderstellen, maar die bestaat domweg niet. Opnieuw nota bene, dat is een belangrijke reden voor een ander paradigma, te weten dat in onze decentrale eenheidsstaat feitelijk een eenduidige gezagshierarchie ontbreekt voor maatschappelijk verkeer. Dat vind ik een groot (erf)goed, dat zorgvuldig beheer vergt. Cultuur, noemt Jaap van Rees (over wie verderop meer) dat, zij het dat hij zich lijkt te beperken tot de kleinere schaal van een organisatie. Maar goed, uit ruim cultuurbesef volgt voor Nederland ondermeer heel praktisch dat positionering als infrastructuur de optimale manier vormt voor gemeenschappelijke voorzieningen, dus ook voor informatieverkeer. Er blijven echter verbijzonderde voorzieningen, Voila, (minstens) twee complementaire informatiekundige paradigma's. Is dat zo ingewikkeld om te begrijpen?
Indien "Den Haag" al iets is, moeten informatiekundigen zich er beslist niet tegenover opstellen. Daarentegen zijn wij allemaal als burger, medewerker enzovoort deelnemers aan informatieverkeer. Dus hebben juist wij direct belang bij betrouwbare, doelmatige, veilige en noem maar op infrastructuur. Daarvoor moeten informatiekundigen als de sodemieter over (een) constructieve discipline beschikken. Dat lukt echter nooit met een poging tot kortsluiting tussen onverenigbare paradigma's. Wel is allereerst diepgravende discussie nodig over disciplinaire verschillen en overeenkomst. Dat leidt het allersnelst tot reeel inzicht in hoe ze optimaal complementair (kunnen) zijn. Inderdaad, dat vergt serieuze studie, dus veel inspanningen. Dan duurt sodemieter maar wat langer, het is niet anders. Dat harde werk valt nooit te vervangen door "een ontwerpschets, cartoontekening of artist impression." Paauwe verwijst slechts vaag naar "de beschreven problematiek." Het lijkt erop alsof hij problematiek reduceert tot gebrekkige communicatie. Was het maar zo eenvoudig!
Het probleem van kwalitatieve herkadering, dus een paradigmawissel, kan ik extra verduidelijken door verwijzing naar de bijdrage die Jaap van Rees plaatste op 7 oktober 2007. Daarvoor koos hij trouwens een nieuwe ingang, te weten Ingewikkelde sluitingen. Ik ben het eens met Van Rees, maar met de nadrukkelijke aantekening dat zijn betoog geldt binnen het oude paradigma voor informatiekunde. Hij beperkt zich immers expliciet tot de schaal van een enkele organisatie. Prima, maar daarom voel ik me allesbehalve aangesproken door Van Rees' opmerking: "De oplossingen die worden aangedragen zijn meer van het zelfde" Door principieel over een ander paradigma te beginnen, wijs ik juist nadrukkelijk op de noodzaak van andere visie, methoden enzovoort.
Alweer ruim twaalf jaar geleden publiceerden wij een boek en twee artikelen op basis van Van Rees' volstrekt logische idee van functiescheiding tussen aannemer en architect. Zijn terechte kritiek is onverminderd dat aannemers zich architect noemen, terwijl ze zich maar blijven bedienen van aannemersmethoden & -technieken. Dat gaat natuurlijk fout.
Uit Van Rees' bijdrage maak ik op dat er eigenlijk twee discussies zijn, die allebei maar niet op gang komen. Tussendoor, wie is er nu weigerachtig? Om Rijsenbrij opnieuw als voorbeeld te nemen (wat gerechtvaardigd is omdat Van Rees hem met voornaam noemt in een bijdrage aan het forum De architect; 4 oktober 2007), ik meen dat hij het hooguit heeft over bestekmethoden, dus beslist niet over ontwerp(methoden). Dat is dus een discussie die al jarenlang uitblijft, de agendering van vooral Van Rees ten spijt. Daar komt door mijn civiele orientatie nu nodig een andere, tweede discussie bij. Terwijl Rijsenbrij en Van Rees in de eerste discussie , mits eerstgenoemde haar zou kunnen, respectievelijk willen voeren , tegenover elkaar staan (en waarin ik Van Rees vierkant steun), ontbreken ze allebei nog geheel met inhoudelijke bijdragen aan de tweede, dus over het belang van civiele informatiekunde. Van Rees doet overigens wel een aanzet door zijn onderscheid tussen autotechniek en verkeerskunde. Dat idee ken ik van hem sinds decennia en stellig, wat ik uit erkentelijkheid elders allang aangaf, was het zijn oorspronkelijke vergelijking die mij later mede hielp aan de _meta_foor van het verkeer voor informatieverkeer op maatschappelijke schaal. Merkwaardig genoeg heeft Van Rees die opschaling nog niet consequent gevolgd. Is hij meer van de architectuurschaal en ik van de informatieruimtelijke ordeningschaal? Dat zou het verklaren.
Paauwe wil ik er, over cultuur van open samenleving gesproken, zeker niet van weerhouden "cartoontekeningen" te maken. Maar ik geloof dus niet dat hij daarmee "de kern of essentie [...] van [mijn] visie" kan treffen. Belachelijk maken, dat moet beknopt wel kunnen lukken. Nogmaals, daarmee verdwijnt de nieuwe werkelijkheid van gedigitaliseerd informatieverkeer op maatschappelijke schaal natuurlijk niet.