Vooraf
In deze reply wil ik reageren op nut, noodzaak en kwaliteiten van NORA dan wel de Digitale Rijksbouwmeester. Helaas biedt het forum niet de mogelijk om een reactie te maken op beide punten, dus dan maar even zo.

In mijn beleving is deze kwestie een specifieke vorm van een kwestie waar ook op het LAC al eens aandacht aan is besteed: is er een architectuur nodig, is er een architect nodig, of zijn beide nodig om de ICT-problemen van bedrijven of overheidsinstellingen op te lossen? Alhoewel "de overheid" niet een overheidsinstelling is, wil ik het wel even vanuit deze generieke vorm aanvliegen. Als we de algemene zaken op een rij hebben, dan kunnen we de specifieke zaken er later wel weer aan toevoegen.

Noot. Of "de overheid" een goede afbakening is, is nog niet duidelijk gezien de reacties. Ik laat die echter maar even zo onduidelijk als hij is. Ik ben echter, met Pieter Wisse, van mening dat het veranderingsgebied groter zou moeten zijn, om tot een goede oplossing te komen. Daarover later mogelijk meer.

Beschouwing
Daan geeft in zijn openingsalinea over de Digitale Rijksbouwmeester aan dat "de digitale verkrotting (..) op een aantal plaatsen al zo ver gevorderd (is) dat de gevolgen tot in de Tweede Kamer worden opgemerkt". ICT-systemen zijn blijkbaar zo slecht, dat de informatievoorziening en de processen van de overheid daaronder dermate leiden dat het zelfs voor leken duidelijk wordt dat het aan deze systemen ligt. Veel mensen zien dan maar twee oplossingen: 1) we hebben een sterke man nodig of 2) we hebben een duidelijk overall plan nodig. De Caluwe zou deze oplossingen als respectievelijk geel en blauw classificeren. Er zijn echter nog 3 andere stereotypen: groen, rood en wit. Oplossingen op overheidsniveau zouden dan bijvoorbeeld respectievelijk kunnen zijn: een opleiding civiele informatiekunde - en certificatietraject op overheidsniveau (vergelijk het traject voor de I-adviseurs voor de gemeenten), in het zonnetje zetten van overheden die hun architectuur of een deel ervan wel op orde hebben en hindernissen wegnemen bij organisaties die energie hebben en vooruit willen gaan.
Zoals de Caluwe echter al aangeeft is het niet of-of maar en-en, en wel in een zeer gevarieerde, continu bij te sturen, mix op allerlei verschillende niveaus rekening houdend met de diverse contexten. De kunst is het nu om een eerste, best wel goede, mix te vinden en deze mix bij te stellen en te behouden tijdens het woelige, nauwelijk voorspelbare veranderingstraject op weg naar een beter functionerende overheid.

De NORA 2.0 en het ontstaansproces ervan zou je kunnen zien als zo'n eerste mix. Discussies over een NORA 3.0 of een Digitale Rijksbouwmeester zou ik dan ook eerder aan willen vliegen vanuit dit veranderingsvraagstuk. De te beantwoorden vraag is dan ook: wat we aan de huidige mix moeten veranderen of toevoegen om het veranderingstraject de goede kant op te laten bewegen. Daarbij kunnen principes helpen.

Principes zie ik in eerste instantie als theorieen over causale verbanden tussen (eigenschappen van) te realiseren resultaten (output) en beoogde effecten (outcome). Een mooi voorbeeld geeft Mark Paauwe: Het aanbieden van digitale dienstverlening door de overheid aan burgers op basis van service orientatie levert hogere flexibiliteit op voor de werkprocessen. Principes moeten bovendien met name het gedrag van de ontwerpers en/of beslissers beinvloeden, zij zijn immers degenen die de veranderingen moeten faciliteren.

Om de bovenstaande vraag te kunnen beantwoorden moeten we echter nog veel doen:
1. Vaststellen wat de gewenste effecten zijn in de vorm van KPI's
2. Inrichten van een meetsysteem om te kijken hoe ver we zijn
3. Bepalen van de principes: wat zijn de veronderstelde causale verbanden
4. Bepalen van eerste resultaten om deeleffecten te bewerkstelligen
5. Realiseren van resultaten en nagaan of ze na implementatie de gewenste effecten opleveren
6. Analyseren van de verschillen en daarbij gelijk valideren van de principes: kloppen de veronderstelde causale verbanden
Idealiter zou dit geheel dan bovendien ook nog in een iteratief proces zijn opgenomen.

Het slechte nieuws is dat dit voor de overheid onbegonnen werk is. Dit totaal over zijn geheel ingeregeld krijgen, is geen sinecure.
Het goede nieuws is, dat je dit niet per-se op overheidsniveau hoeft te doen. Je kunt het op veel kleinere schaal ook toepassen. Vervolgens kun je dan de ervaringen delen en op die manier sneller leren wat werkt en wat niet.

Architecten hebben hierbij een belangrijke rol. Zij hebben een belangrijke sturende, coachende en inhoudelijke rol in dit proces om organisaties te leren leren.

Toegepast
Als ik met bovenstaande in mijn achterhoofd kijkt naar de NORA, dan heeft die een aardig effect gehad. Nl. de bewustwording van een aantal digitale "overheidsarchitecten" dat ze onderdeel zijn van een groter geheel en dat samenwerking met de omgeving een positief effect kan hebben. Een volgende stap zou dan kunnen zijn om te streven naar een Nederlandse Referentie ICT Architectuur met als gewenst effect dat de bewustwording er is voor alle digitale architecten van organisaties die werkzaam zijn in Nederland. In die architectuur zouden dan de principes opgenomen kunnen zijn die relevant zijn voor het optimaliseren van de samenwerking (als gewenst effect) en betrekking hebben op te realiseren ICT-artefacten.

En i.p.v. een Digitale Rijksbouwmeester zou het instellen van een "I-autoriteit" als continu orgaan om dit leerproces binnen de overheid te initieren en te verbeteren in mijn ogen meer voor de hand liggen.

Post edited by: Jan Campschroer, at: 2007/09/02 02:23