Van Mark Paauwe's voorstel herken ik niet, dat hij daarmee een oplossing suggereert voor het probleem dat Daan Rijsenbrij schetst. Wellicht (mis)leidde de stelling zoals Rijsenbrij haar verwoordt, Paauwe in een andere richting. Hetzelfde acht ik overigens geldig voor de reactie van Joost Peetoom (21 juni 2007). Zo vermeldt Rijsenbrij "de digitale Nederlandse samenleving." Inderdaad, daar staat "samenleving." Maar uit de toelichting blijkt (althans, mij) dat Rijsenbrij het feitelijke werkterrein van de eventuele Digitale Rijksbouwmeester beperkt ziet tot overheid. Helemaal tot slot van zijn aanzet wijst hij weliswaar op de noodzaak van een samenlevingsvisie, maar die aanbeveling staat er dus zonder uitwerking van verband.
Mijn eerste discussiebijdrage (14 juni 2007) verruimde de orientatie tot (maatschappelijke) infrastructuur met civiele informatiekunde als bijbehorende discipline. Michel Bouten versterkte (24 juni 2006) die oproep met een concreet pleidooi voor ontwerp van een Nota ICT Ordening. Vervolgens liet ik weten (26 juni 2007) het daarmee weer graag eens te zijn.
Terecht verkent Paauwe welke taken de, zeg maar, oorspronkelijke Rijksbouwmeester heeft. Allang is de functionaris in kwestie geen hoofdarchitect meer van rijksgebouwen. Vergelijkbaar is de Rijksgebouwendienst steeds minder opdrachtgever en beheerder namens de rijksoverheid van kantoren e.d. waarin rijksambtenaren werken. Marktwerking, dus uitbesteding, legt voor de Rijksgebouwendienst tegenwoordig nadruk op coordinatie van rijkshuisvesting. En als Rijksbouwmeester ontwerpt die functionaris dus niet langer, maar adviseert. De vernauwing van aandacht, te weten van ontwerp tot advies, is als het ware gecompenseerd door verbreding van het aandachtsgebied van rijksdienst tot de samenleving in het algemeen. Daarvoor telt de Rijksbouwmeester als een van diverse erkende (beleids)adviseurs. De zgn architectuurnota is afkomstig van Cultuur en van Ruimtelijke Ordening; de Rijksbouwmeester doet eraan mee.
Het lijkt er sterk op dat Paauwe in zijn reactie op Rijsenbrij's stelling uitgaat van de huidige taakstelling van de Rijksbouwmeester (een adviseur met samenlevingsbereik), ... terwijl Rijsenbrij volgens mij dacht aan een oude(re) versie (de ontwerper voor de rijksoverheid). Wat ik reconstrueer als hun misverstand, heeft ertoe geleid dat Paauwe blijkbaar zoekt naar een oplossing voor tekortschietende informatievoorziening in het algemeen. Daarbij krijg ik de indruk dat hij zich op zijn beurt feitelijk tot de private sector beperkt. Markt, dus. Zo komt Paauwe, het lijkt in navolging van Peetoom, tot zijn voorstel voor gezaghebbend toezicht op en handhaving van marktwerking. Voila, een Autoriteit InformatieTechnologie.
In de gauwigheid gaat Paauwe naar mijn idee voorbij aan enkele wezenlijke aspecten. Want toezicht en handhaving zijn afgeleide activiteiten. Wat geldt als het primaire _object_, respectievelijk proces? Voor Rijsenbrij , nota bene, met zijn stelling , is dat dus de overheidsinformatievoorziening. Voor het overheidsbeleid is echter karakteristiek dat er geen sprake is van marktwerking. Wel van politiek. Voor de positionering die Rijsenbrij voor de Digitale Rijksbouwmeester voor ogen heeft, vormt zo'n Autoriteit daarom ook geen alternatief.
Paauwe gaat overigens verder dan zijn voorstel voor een Autoriteit InformatieTechnologie. Dat is de eerst(genoemde) maatregel uit "een pakket van maatregelen." Allemaal formuleert hij ze algemeen. Dat roept (althans bij mij) steeds de vraag op, wie er concreet in gaat voorzien. De betekenis van Rijsenbrij met zijn stelling is, dat hij voor overheidsinformatievoorziening een voorstel doet voor concrete institutionalisering van uitvoering. Dat vinden Bouten en ik dus een waardevolle aanzet, hoewel het wel anders moet. Tussendoor, ik hoor het graag wanneer ik opvattingen onjuist weergeef.
Goed, omdat zij slechts een onderdeel vormt van de gehele (informatie)maatschappij, mag juist de overheid zich voor dergelijke voorzieningen niet beperken tot haar rol van transactiepartner (eufemisme: dienstverlener) voor burger en bedrijf. De (moderne) bestaansreden van overheid is zelfs met voorrang infrastructuur. Opnieuw, infrastructuur bedoelt ook zelfs uitsluiting van marktwerking te borgen wat sommige aspecten van maatschappelijk verkeer betreft. Dat gebeurt trouwens principieel als voorwaarde, dus opdat dynamiek van andere aspecten bevorderd is. Ik wil maar zeggen dat enerzijds infrastructuur, anderzijds een toezichthouder voor marktwerking tegenstrijdig zijn.
Voor toezicht op uitvoering van overheidstaken bestaan van oudsher inspecties. Moet er ook een formele Inspectie komen voor Overheidsinformatievoorziening? Een beetje bestaat zo'n Inspectie OIV al sinds decennia. De minister van Binnenlandse Zaken is zgn coordinerend bewindspersoon voor informatievoorziening in de openbare sector. Daarvoor staat een directie opgesteld, DIIOS. Daar krijgt digitale dienstverlening onder de noemer van elektronische overheid echter alle aandacht. Dus ondanks retoriek, het is helaas nog steeds niets met infrastructuur voor maatschappelijk informatieverkeer. Oh, behoort dat tot de portefeuille van de minister van Economische Zaken? Tegen dergelijke voortdurende fragmentatie valt natuurlijk niet op te inspecteren.
De principiele stap vind ik die naar infrastructuur voor informatieverkeer. Dat vergt nu eenmaal beperking van marktwerking; zie mijn opstel Strategische verschuiving door moment(um) van infrastructuur: de beurt aan informatietechnologie. (http://primavera.fee.uva.nl/PDFdocs/2006-01.pdf, Universiteit van Amsterdam, PrimaVera, 2006). Neem interoperabiliteit, vooruit, compatibiliteit en daarvoor benodigde standaardisatie. De keuze van een bepaalde standaard bevoordeelt de ene marktpartij en benadeelt dus een andere. Daaraan verandert een Autoriteit niets; op maatschappelijke schaal is en blijft standaardisatie politiek. De oproep door, enkele jaren geleden zelfs motie van de Tweede Kamer over gebruik door overheidsinstellingen van zgn open standaarden en open-bron programmatuur is inderdaad een uitgesproken politieke actie. De moeizame, ik zou zeggen zelfs onmogelijke uitvoering van die motie toont hoogstens hoe kortzichtig en verspillend het is om overheidsinformatievoorziening geisoleerd te beschouwen. De relevante schaal betreft de gehele (informatie)maatschappij en daarvoor lukt dergelijke interoperabiliteit plus standaardisatie natuurlijk pas op basis van formele erkenning als infrastructuur, punt.
Naarmate de infrastructuur voor informatieverkeer beter functioneert, is er minder behoefte aan of zelfs mogelijkheid voor onafhankelijk toezicht op voorwaarden voor verkeersdeelname. Nota bene, de politie is ook overheid (waarbinnen diverse machten , nou ja, min of meer , gescheiden zijn).
Paauwe maakt de vergelijking met financiele markt(ten). Die is inderdaad interessant. Nader beschouwd bestaat (ook) daar afhankelijkheid van wat tegenwoordig vitale infrastructuur heet. De toevoeging 'vitaal' zegt eigenlijk zoveel, dat de overheid directe(re) bemoeienis moet hebben met borging dan kan lukken via een al dan niet onafhankelijke toezichthouder. In omgekeerde richting treedt de overheid juist terug als het gaat om bemoeienis met de concrete bewegingen in het informatieverkeer. (Ik laat hier even in het midden de monitoring van verkeersdeelnemers waarvoor overheidsinstellingen terrorismebestrijding als 'noodzaak' opvoeren.)
Paauwe wijst de Digitale Rijksbouwmeester af. Die conclusie deel ik. Onze redenen verschillen echter sterk. Zijn "pakket van maatregelen" k_link_t daadkrachtig, maar ik mis realiteitsgehalte van inzicht in maatschappelijke verhoudingen en hoe ze zonodig kunnen veranderen. Graag zie ik als vervolg zijn uitwerking(en). Bijvoorbeeld, "professionele opdrachtgevers," prima! "Meer en betere IT-opleidingen voor iedereen," ook prachtig! Maar wie is ervoor verantwoordelijk? Wie betaalt het? Hoe luiden de criteria? Daarover valt nooit overeenstemming te bereiken. Dat is ook grotendeels gelukkig, want samenleving of in dit verband beter gezegd beschaving kent varieteit. Noodzakelijke vernieuwing vergt ruimte. De paradox rondom standaardisatie lost op door directe overheidssturing tot infrastructuur te beperken. Ja, infrastructuur is veranderlijk. Over operationalisering gesproken, dat is de opgave van civiele informatiekunde.
De cruciale, politieke voorwaarde is dat bepaalde voorzieningen voor informatieverkeer tot infrastructuur bestempeld zijn. Daaruit volgen talloze (aldus) samenhangende maatregelen.