In 'Leren conceptualiseren van ons vak' schets Hans Vermaak op boeiende wijze hoe hij in 'zijn' vak, als veranderkundig adviseur, tegen conceptualiseren aankijkt. Voor informatiekundigen is dit mijns inziens verplichte kost! De modellen die hij hierbij te berde brengt zijn 1-op-1 over te nemen in onze praktijk. Als Informatiekundigen zijn we 'conceptualizers'. Iedere informatiekundige vraag kan, per definitie, alleen door conceptualiseren worden opgelost. Dat we daar niet altijd even bewust mee omgaan laat onverlet dat ieder informatiesysteem in essentie een conceptualisering van een stukje wereldbeeld is.

In mijn vorige blog heb ik stil gestaan bij de schoonheid van conceptuele modellen. Hans Vermaak heeft naast schoonheid nog 2 andere criteria benoemd op grond waarvan je kunt weten wanneer het goed genoeg is: resonantie en plezier. Ook die kun je rechtstreeks overnemen in onze praktijk! Het "tweede criterium, resonantie, gaat er meer om of het mensen bereikt. Of het ze raakt. Het gaat dan om de handelingswaarde in interacties met anderen. Je ziet dan dat de conceptualisering een snaar raakt, dat het een didactisch of commercieel effect heeft dat je nastreefde, dat het interventie-effect diep genoeg is of niet. Het is een sociaal criterium."

Resonantie ontbreek volgens mij vaak doordat het model, en de visualisatie ervan, niet aansluiten bij de behoefte van de doelgroepen. Let wel: doelgroepen, in meervoud! Met paragrafen als 'Optimaal frustreren om een ander te bereiken' en 'Jongleren met dubbele didactiek om diverse pluimages bekoren' geeft Hans Vermaak heldere handvatten hoe je dat kunt bereiken. Ook onze informatiekundige modellen hebben als doel een verandering teweeg te brengen. Daarbij is het goed om je af te vragen van welke orde de beoogde verandering is en of het conceptuele model dat je voorstelt daarbij aansluit.

Er wordt, o.a. door Daan Rijsenbrij, gehamerd op architectuurvisualisaties, een streven dat ik als amateurfotograaf van harte ondersteun. De mate waarin een model, zoals Hans Vermaak het dus noemt, 'resoneert' is denk ik echter minstens zo belangrijk als de manier waarop het wordt gevisualiseerd. De twee zijn overigens sterk aan elkaar verbonden: vorm en inhoud van de boodschap bepalen samen de mate waarin die resoneert! Ze vullen elkaar aan. Inhoud zonder vorm resoneert niet, maar vorm zonder inhoud net zo min.

Naast de oproep voor architectuur visualisatie wil ik daarom een oproep doen voor 'leren conceptualiseren als vak'. De kwaliteit van onze conceptualisatie bepaalt in grote mate de kwaliteit van ons vak, terwijl conceptualiseren als discipline maar weinig aandacht krijgt. Ik verwacht dat daarmee het derde criterium van Hans Vermaak, plezier, als vanzelf ook beter wordt ingevuld. "Conceptualiseren is niet alleen een functioneel proces. Je leert en speelt al doende. Je kan leren zien als iets dat in essentie lustgedreven is (bijvoorbeeld Furth, 1987) en spelen als iets dat een genoegen in zichzelf is (bijvoorbeeld Csikszentmihalyi, 1975). We doen het niet omdat het moet, maar omdat we het niet kunnen laten. Ik zie collegae, mijzelf incluis, soms per ongeluk wat blokkeren als we gaan zoeken naar het 'perfecte model'. Als er iets uit het bovenstaande blijkt, is het wel dat er vele rafelige en contrasterende conceptualiseringen nodig zijn. Dat stapelen, slijpen, testen lukt alleen als je er een genoegen aan ontleent. En dat kan zowel individueel als collectief. Zo maken we taal voor ons vak. En gegeven dat ons vak nog zo in de kinderschoenen staat, kunnen we dat best gebruiken."

Ruud van Vliet is informatiearchitect bij Caerleon.

Comments (1)

Only registered users can write comments.
Please login or register.