Beste Jan (28/4 12:18) 
 
 
In een andere bijdragen heb ik het over het te vaak misverstane begrip Universe of Discourse (UoD) gehad uit ISO TR-9007 (the orange book). Dat gaat niet over het opdelen van de wereld in delen, maar over het kiezen van wat wel en wat niet tot je aandacht hoort. Dat kan een totale organisatie zijn, of een deel daarvan. Het kan ook een samenstellen van delen van 5 organisaties zijn, het kan Nederland zijn, of de wereld als geheel. De keuze die zo maakt is erg belangrijk omdat je daarmee ook de grens trekt tot hoe ver je moet en kan gaan. Het geeft dus ook direct, onder andere, de grens om wat nog wel je informatievoorziening is, en wat niet meer. Als je, bijvoorbeeld, internet als vele extranetten ziet, dan zal het extranet van de organisatie(s) binnen je UoD wel meegenomen moeten worden, en alle andere niet. Over die grens stroomt natuurlijk informatie (hopelijk zo weinig mogelijk gegevens), in en uit.  
 
Het is dus geen kwestie van het “hiërarchisch” opdelen van de wereld, het zijn geen schalen naast elkaar. Sterker nog, vaak zullen de mensen die de ene UoD beschouwen ook een deel van een andere meenemen. Juiste het onderkennen dat je overlap hebt is ontzettend belangrijk, omdat je daar iets mee zult moeten. Al is het alleen maar dat je het overlappende deel aan één van beiden toewijst. Neem bijvoorbeeld NICTIZ in Nederland. Is de uitwisseling van informatie die zij voorstaan tussen gezondheidszorg organisaties iets van NICTIZ, van het Ministerie VWS of van die gezondheidszorg organisaties? En waar die grens of overlap ligt, welke afspraken zal je daar moeten maken om goed samen te kunnen werken? 
 
Als jij onder wat je schalen noemt ook de ondersteunende informatievoorziening van een UoD verstaat bedoelen we hetzelfde. Omdat je expliciet op harmonie tussen schalen in gaat heb ik het vermoeden dat jij die schalen meer disjunct ziet dan ik dat doe. In oudere termen: feitelijk als hiërarchie, terwijl ik meer in termen van een netwerk denk.  
 
Je zult nooit een verstandig en robuust geheel kunnen kiezen voor alle tijden. Je zult dan ook nooit geheel veilig aan de slag kunnen met een voor zo’n geheel integrale informatievoorziening, want dat kan morgen anders zijn. Dat wordt bijvoorbeeld anders als Fortis en ABNAMRO fuseren en een samensmeltende informatievoorziening gaan nastreven. Of als een wet van kracht wordt die afdwingt dat organisaties voortaan informatie met elkaar moeten gaan uitwisselen, zoals in de gezondheidszorg. Die haverklap kan dus elke dag gehoord worden, en organisaties zijn dan ook bereid, als zoiets gebeurt, om te investeren in het veranderen van de informatievoorziening. 
 
Echt het enige dat we hier aan kunnen doen is de juiste standaards maken, en volgen. Feitelijk moeten we ooit stoppen met het maken van software zelf, zodat we alleen nog software genereren op basis van wat een organisatie wil. Maar dat pad hebben we in de 90-er jaren verlaten en we proberen dat tegenwoordig via (out)sourcing te doen… 
 
De ruimst denkbare schaal kan alleen wereldwijd zijn, dus alle 6,5 miljard mensen en alle 6,5 miljard organisaties omvatten. Probeer daar maar eens een ontwerp voor te maken. Je ziet hoe slecht dat gaat met iets als internet. 
 
In deze thread hebben we het al eerder over veranderingen gehad. Dat is echt de verkeerde focus. Je kunt alleen uitgaan van wat is, en nadenken over wat zou kunnen zijn. En als je dan zover bent komen die veranderingen aan de orde. Verandering als doel stellen is echt de dood in de pot. 
Harmonie heeft vooral te maken met balans tussen de delen. Lees de aloude economische wet van het marginale nut er maar eens op na: stop je energie in de elementen waar het beter moet worden om naar een goede, betere balans te kunnen komen. Bestek is niet een doel, maar meer een combinatie van elementen die je al hebt, en die je samenneemt om duidelijk te maken wat je wil bereiken. Daarom is zoiets als business analyse en informatie analyse ook een tijdelijk iets, want waarop zou je zwaar willen analyseren als je al weet wat je hebt, en wil?  
 
UoD heeft ook maar gedeeltelijk iets met organisatie te maken. Organisatie is daar slecht een van de onderdelen van, er zijn er veel meer. Het ontwerp van de bedrijfsprocessen is dan ook maar een element, een keuze die best wel eens een keer kan moeten veranderen op de termijn. En dus nog steeds geen stabiele, veilige basis geeft. Sterker nog, in mijn discussie met Peter heb ik het over synergie. Dit is nu precies één van de zaken waar veel synergie te halen valt als goed samengewerkt wordt, met de opmerking dat het doel en de strategie van de organisatie leidend moet zijn. En ook die kan snel veranderen. 
 
Ik heb niet zoveel te kiezen als ik een werkelijkheid in ga. Wat ik wel moet doen is goed proberen vast te stellen wat mijn werkelijkheid op een moment is. Vooral om te weten waar ik in gesprek moet met anderen omdat zaken aan dienen te sluiten, of dienen te overlappen. 
 
Je zegt dat ik dan een informatiearchitectuur zou gaan maken. Grappig is dat dit feitelijk zelden nodig is omdat iedere organisatie haar architecturen heeft. Die architecturen kunnen slecht uitgewerkt zijn, en slecht gedeeld zijn. Dan is het maar de vraag waar ik moet gaan beginnen om e.e.a. beter uit te werken, zodat die balans goed gaat ontstaan. Je doet het voorkomen alsof je een soort proces kan neerzetten dat begint bij het kiezen van wat jij een schaal noemt, dat je dan die informatiearchitectuur gaat maken en dat je dan enz. Buiten het feit dat dit enorm kostbaar kan gaan worden zonder dat veel resultaten ontstaan is het ook nooit nodig. Als je een supermarktketen binnengaat die al meer dan 100 jaar bestaat kan het gewoon niet zijn dat ze niet weten wat ze doen. En dus hebben ze architectuur. En dus is er geen vast proces, a-la TOGAF bijvoorbeeld, om daar wat mee te gaan doen. 
 
Ja, het HUIDIGE probleem zit vooral in wat ik planologie heb genoemd, zoiets als wat Pieter stedebouwkundige architectuur noemt. Daar zit in de huidige praktijk meestal het gat dat nodig uitgewerkt en ingevuld moet worden.  
 
Neen, een organisatie is niet de ruimste schaal, zoals ik hierboven aangegeven heb. De neiging in mijn praktijk is dat wat jij schaal noemt steeds breder wordt: de overheid, de ministeries, de gezondheidszorg en ga zo maar door. Voor het bouwen en onderhouden is de schaal trouwens meestal kleiner. 
 
Ik weet niet of wij als informatiekundigen en IT-ers zoveel met de schaalgrootte moeten. Feitelijk is het voor ons vaak een gegeven, al kan je in de loop van de tijd wel een trend naar verbreding zien. Het enige dat we er echt mee kunnen is de juiste standaarden ontwikkelen en handhaven. Niet via oplossingen, want dat is altijd alleen zo lang als het breed is. Maar juist via kennis, en de aansluiting daarvan op de rest van de wereld. Dat is ook de reden dat ik jaren tijd heb besteed binnen ODP en Conceptual Schemas om daar iets werkbaars van te maken. Met tot nu toe slechte resultaten, gewoon omdat de verkeerde disciplines ermee bezig zijn. IT-ers zijn oplossers, en geen planologen of kennisontwikkelaars. Maar ik zie ook geen opleidingen in WO en HBO die wel mensen opleiden om dit gat te vullen. Daarom moeten we het doen met praktijkmensen die zich natuurlijk zo ontwikkeld hebben, met het risico dat iedereen er op zijn of haar eigen manier tegen aan kijkt. En zo methoden en technieken wil voorschrijven die passen bij haar of zijn “toevallige” ervaringen. Wat leidt tot stammenstrijden enz. zoals rond TOGAF. Tja, als je geboren wordt ben je ook niet gelijk volwassen… 
 
 
Steven van ’t Veld 
Steven.van.t.Veld@AIM.nl