De noodzaak van digitale architectuur binnen de overheid wordt steeds nadrukkelijker onderkend. ICT Uitvoeringsorganisatie (ICTU) is druk bezig met de derde versie van NORA, een referentiearchitectuur voor de gehele publieke sector. Daarnaast wordt op specifiekere niveaus binnen de overheid druk gewerkt aan afgeleide referentiearchitecturen zoals MARIJ (voor de Rijksoverheid), PETRA (voor de provincies), GEMMA (voor de gemeentes) en de WILMA (voor de waterschappen). Dit zijn allemaal referentiearchitecturen, oftewel een soort sjablonen waaruit de individuele architecturen voor de verschillende overheidsorganisaties kunnen worden afgeleid.

Rob de Haas, voormalig CIO van het wereldwijde bankconcern ABN Amro en CIO of the Year 2008, heeft naam gemaakt dankzij een intelligente sourcingstrategie en -aanpak. Hij had en heeft daarbij te maken met drie categorieën digitale architecten: de businessarchitecten van ABN Amro, zijn eigen ‘technische architecten’ en de technische architecten in dienst van de leveranciers. De uitdaging is en blijft volgens De Haas om de kloof tussen de twee typen architecten, die binnen business en die van de IT, te dichten.

KPN heeft van alle Europese telecombedrijven de meest complexe vertrekpositie in IT. Het bedrijf heeft, doordat het in de jaren 90 zeer versnipperd was, meer applicaties draaien in één land dan welke telco dan ook. Volgens CIO Jan Muchez is er zelfs niet één software-productleverancier waar hij niet iets van in huis heeft. “We hebben dus een onwaarschijnlijke spaghetti die we nu proberen te ordenen. Het grote thema van de IT-organisatie is dat we van die spaghetti lasagne maken.” Ook bij KPN biedt architectuur uitkomst.

Op dit moment herbergt de Verzekeringsmaatschappij Nationale-Nederlanden diverse Lines of Business (LoB’s), die van oudsher zeer product-georiënteerd zijn en met ieder zijn eigen specifieke IT. Momenteel vindt binnen het bedrijf een beweging plaats, waarbij de businessdomeinen binnen en tussen de LoB’s beter worden ingepast binnen de totale informatiestroom. Architectuur speelt bij deze slag, die volgens CIO Ton van der Linden bij heel veel financiële instellingen gemaakt wordt, een belangrijke rol.

Henk Grevelman is naast CIO van pensioenverzekeraar Zwitserleven tevens de bedenker van een volwassenheidsmodel voor IT-organisaties. De architect kan wat hem betreft worden meegenomen in het ontwikkelpad, dat in vijf stappen van ‘stabiliteit’ naar ‘uitdagendheid’ moet leiden. Communicatie, inlevingsvermogen en verwachtingenmanagement zijn volgens de CIO de aandachtspunten.

DSM heeft zich van steenkool via de petrochemie ontwikkeld naar een bedrijf dat met Dyneema de sterkste kunstvezel ter wereld maakt. De derde generatie van het bedrijf richt zich op zogenoemde Life Sciences, Materials Sciences en de combinatie daarvan. Ook op het gebied van IT is er de nodige dynamiek binnen DSM. De kunst is volgens CIO Aloys Kregting de informatietechnologie te laten aansluiten bij de context, behoeften en volwassenheidsfase. Architecten kunnen daarbij hun nut bewijzen.

Digitale architectuur staat volgens John Froger heel dicht bij diens fysieke evenknie. Het is dus geen toeval dat de voormalige-CIO van ABP tijdens de terugblik op zijn tien jaar bij het pensioenfonds regelmatig gebruik maakt van analogieën uit de echte wereld. Ook visualiseren is volgens hem erg belangrijk. Bij de Sociale Verzekeringsbank, waar hij vóór zijn periode bij ABP werkte, liet hij de directievoorzitter de pijnpunten in de bedrijfsprocessen en architectuur zelfs letterlijk voelen door hem stapsgewijze fysiek het hele bedrijfsproces te doen doorlopen.

Voor Achmea-Group Information Officer (GIO) Eric Sluis strekt het digitale architectuurdenken zich uit over het totale speelveld van het bedrijf: producten, diensten, processen, informatie, systemen, de technische infrastructuur en zelfs de structuur van de organisatie. “Wat ik wil is een integrale visie op ons bedrijf, nu en straks, en op de transformatie die we doormaken. En daar zitten dus al die verschillende aspecten aan.”

Hennie Wesseling, CIO bij TNT Post, heeft vanaf het jaar 2000 de aanbodkant van de IT als een bedrijf georganiseerd. “Op die manier maak je namelijk alles transparant en voorkom je de discussie dat IT te duur is.” Destijds is bovendien besloten om de digitale architectuur bottom-up, vanuit de infrastructuur, op poten te zetten. “Je begint dan namelijk vanuit een gebied dat je als IT’er zelf kunt besturen, in plaats van dat je telkens in het vaarwater van de business komt. Onze ervaring is dat deze benadering werkt.”

Architecten kunnen zich volgens René Steenvoorden nogal eens verliezen in discussies over definities of het schijnbaar nodeloos categoriseren van functionaliteitseisen. “Ze zijn soms supereigenwijs”, oordeelt de Essent-CIO, die binnenkort zal overstappen naar de Rabobank. En bovendien: “Elke IT’er die je extra bij de discussie zet brengt je één niveau dieper in de details. Bij architecten werkt dat kwadratisch.” Desondanks is René Steenvoorden bloedserieus als het gaat over digitale architectuur.