Heb je je ooit wel eens afgevraagd waarom het uitvoeren van IT-projecten steeds langer duurt? Waarom juist IT-projecten in de overheid op één of andere manier niet gemanaged kunnen worden en je over andersoortige projecten zoiets (nog) niet hoort? Ik denk dat een diepe oorzaak ligt in een fenomeen wat ik Links-Rechts-Keuzes noem. Dit fenomeen - in combinatie met slecht leiderschap - zorgt ervoor dat de overheid onze belastingcenten aan het verstoken is.
Links Rechts Keuze
Stel je moet een wegenverkeersnet aanleggen op een eiland. Eén van de keuzes die je dan zult moeten maken, is of het verkeer links of rechts gaat rijden. Een compleet arbitraire keuze zonder enige
functionele waarde. Die keuze heeft vervolgens vér gaande consequenties. Het bepaalt waar de verkeerslichten en de borden komen te staan en hoe de pijlen op de weg komen te staan. Het bepaalt echter ook waar het stuur in de auto zit. Vervolgens weer waar de zuil staat bij de parkeerplaats waar je je kaartje moet pakken. Eénmaal die keuze gemaakt, is hij bijna onomkeerbaar. Omkeren heeft ook weinig zin, want heeft geen toegevoegde waarde: je kunt alles wat je eerst rechts deed ook doen als je het daarna links moet doen en andersom.
Dan komt de tijd dat er een verbinding komt met een ander eiland, waar ze net de andere keuze hebben gemaakt. Er rijst een probleem: gaan we overal links rijden of overal rechts? De partijen komen er niet uit. Moet je degene met het kleinste wegennet aanpassen, want dat is het goedkoopst? Daar wonen echter wel net die burgers die moeilijk de bijbehorende nieuwe rijstijl kunnen aanleren en die eigenlijk nauwelijks of niet van hun eiland af komen. Als tussenoplossing wordt er dan op de weg tussen de eilanden een cross-over gemaakt. Als korte termijn oplossing....
Behalve de keuze tussen links en rechts zijn er echter ook nog andere keuzes gemaakt: breedte van een rijbaan, maximale hoogte van voertuigen, etc... Voor al deze keuzes zal er een oplossing moeten worden bedacht die het verkeer tussen de twee eilanden mogelijk maakt. Dat beperkt het verkeer echter wel: bijvoorbeeld doordat alleen de smalle voertuigen van de één bij de ander terecht kunnen. Of alleen de lage, waardoor uiteindelijk alleen de smalle, lage overal kunnen komen, wat dan weer de wegbenutting niet ten goede komt.
Links Rechts Keuze in IT
IT systemen zitten vol met links-rechts-keuzes. Elk systeem is op zijn eigen eiland gebouwd. Zolang die eilanden niet met elkaar verbonden worden is er geen probleem, maar op het moment dat ze verbonden moeten worden, gaat het mis. Zeker in overheidsland. Aanpassen van de één of de ander geldt niet als alternatief: waarom zou degene met het meeste geld of de meeste medewerkers gelijk moeten krijgen? Elke instantie, en dus ook elke gemeente, mag toch zelf bepalen hoe het moet? Langdurig polderen waarbij elke links-rechts-keuze weer tijd kost om tot een compromis te komen zijn het gevolg. Uiteindelijk is men er dan op het bestuurlijk niveau "uit". In het ergste geval is dan besloten dat degene die water bij de wijn heeft moeten doen, in het weekend weer mag rijden zoals hij altijd al deed. Als we echter ín de IT-systemen kijken en het informatieverkeer daarbinnen zien, dan is het daar een chaos. Een chaos die het best is te vergelijken met een Prins Claus plein ter grootte van Nederland waar auto's, treinen, bussen, metro, etc. elk hun baantje hebben. Waar veelvuldig overgeladen en in- en uitgepakt moet worden. Want tenslotte heeft elke overheidsinstantie zeggenschap over zijn gedeelte van het informatielandschap.
Om hier uit te komen heb je meer nodig dan een goede projectadministratie, Prince2 of goede projectleiders. Het helpt ook niet als "de business" het voor het zeggen krijgt op een te laag niveau in de organisatie, ook al worden die gesouffleerd. Wil je deze puinhoop oplossen, dan moet je iemand hebben die kan zeggen: geen gezeur, de OverheidServiceBus rijdt rechts! Vervolgens kan iedereen er lokaal aan werken om dat voor elkaar te krijgen. Ieder in zijn eigen tempo, onder eigen aansturing, maar geen getreuzel! Iedereen kan ook zelf bepalen wanneer hij de weg op gaat. En ja, inderdaad, soms zal dat pijn doen en daarvoor moet je gecompenseerd worden, maar niet met een autoloze zondag.
Kortom: keihard saneren in de variëteit vanuit uit een duidelijke visie.
N.a.v. het rapport "Lessen uit ICT-projecten bij de overheid" van de Rekenkamer.
Comments (2)
Written by
This e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it
on 08-07-2008 16:07
Luie organisaties kunnen maar moeilijk tot keuzes komen. Ze missen een \'sense of urgency\'. Die moet per definitie van buitenaf komen.
Bedrijven ondervinden de terreur van de markt. Die houdt hen als het goed is scherp, en straft inefficienties af. Soms zijn alle bedrijven in een sector allemaal even slecht. Dan kan de markt zijn werk niet doen. Het gevolg is: luie organisaties die maar moeilijk in beweging komen.
Bij de overheid ligt dit een slag anders. Hier zou de democratie zijn heilzame werk moeten doen. Politici die niet in staat zijn om het bestuur op een efficiente manier in te richten, worden door de kiezers vervangen door andere politici, die dat wel kunnen. En ook hier geldt: als alle partijen even slecht zijn, dan kan de democratie zijn heilzame werk niet doen.
De moraal? Als je dit leiderschapsprobleem serieus wilt tackelen, dan kun je misschien maar het best in de politiek gaan. Mijn gouden tip voor je verkiezingsprogramma: laat de overheid dividend uitbetalen aan alle belastingbetalers. Hoe beter de overheid presteert, hoe hoger het dividend wordt. Moet je eens zien, hoe snel het gebrek aan productiviteit bij de overheid op de politieke agenda komt.
Written by
This e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it
on 10-07-2008 15:27
Uit het betoog blijkt duidelijk dat niet elk probleem lokaal kan worden opgelost. De overheid kent dan ook verschillende niveaus van bestuur en wat hier primair blijkt is dat er (mogelijk op historische gronden) zaken nog lokaal als een eilandje worden bestuurd die eigenlijk op een hoger niveau thuis horen. Soms kom je daar dan federatief nog uit maar meestal is escalatie naar een hogere instantie de enige uitweg.
Wat betekent dat nu voor de architect? De architect zal duidelijk moeten aangeven voor welke zaken sprake is van een zodanige samenhang dat eilandvorming de weg naar de toekomst afsluit en wat de consequenties voor besluitvorming zijn. Daarbij is wel een fact-based approach nodig want het kan natuurlijk best zijn dat een lokale instantie domweg feitelijke belangen vertegenwoordigt. Ik merk nl. iets te vaak dat in de consultancy ten onrechte wordt aangenomen dat weerstand niet op feitelijke gronden berust. Zolang er nog niemand rechts rijdt maakt dat natuurlijk niet uit maar de volgende die voor die keuze staat moet zich van de consequenties vergewissen nog voordat men elkaars auto's op het wegdek krijgt want anders volgen feitelijke consequenties. In de IT is het vaak zelfs zo dat niet de tweede maar de eerste de consequenties moet afwegen omdat de keuze vooraf al de hele uiteindelijke scope moet beschouwen. Eigenlijk een voorbeeld van "start small, but think big" (een bewuste variant).
De genoemde chaos is m.i. dan ook een gevolg van "start small, and think small". Wat dat voor consequenties heeft voor IT management en architectuur is volgens mij dan ook te vinden in het bewust of onbewust niet de reikwijdte en consequenties van besluiten onderkennen. Een voorbeeld van een verkeerde aanpak is bijv. het bottom-up beleid creëren (de eerste auto had toevallig het stuur links want dat leek de constructeur handig omdat hij zelf rechts was) zonder dat daarover enige vorm van governance geplaatst was.
Overigens moeten we ons realiseren dat natuurlijk enige vorm van chaos normaal is want in de toekomst kijken kunnen we geen van allen. De architect is wel degene die moet aangeven welke wegen door een keuze worden afgesloten.
Via Nova Architectura is not responsible for the content of blogs, but authors and readers are asked to adhere the following guidelines. Authors are strongly encouraged to check facts, cite sources, present
balanced views, acknowledge and correct errors. Respect copyright, fair use and financial disclosure laws. Please do not disparage organizations, or individuals. Being critical of someone's practice is acceptable, when it is done in a professional manner. Prevent usage of marketing statements. Comments should be relevant to the specific post they are attached to. Spam, flaming, personal attacks, and off-topic comments are not
permitted. Readers are requested to notify
This e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it
of any violations. The editor holds the right to remove any statements that, in the editors opinion, infringe the above guideline(s). The author receives a notification of this action.
