De Kwestie

Figuur 1: het strategisch alignment model van Henderson en Venkatraman.

Wie het werk van Rik Maes de laatste jaren een beetje heeft gevolgd, bijvoorbeeld via de artikelenreeks op de site Primavera, zal het Amsterdamse Informatiemanagementmodel bekend voorkomen [2]. Maes legt ook in zo'n beetje iedere publikatie uit hoe het model in ontstaan. Hij heeft het Strategisch Alignment model van Henderson en Venkatraman als uitgangspunt genomen en de orginele 2-bij-2 matrix opgerekt tot een 3-bij-3 matrix. Henderson en Venkatraman laten in hun model zien dat je om business-IT alignment te bereiken in twee richtingen moet werken: een goede fit tussen de strategie en uitvoering enerzijds en anderzijds de integratie van business en IT (zie figuur 1). En omdat het verbeteren van de business-IT alignment traditioneel zo'n belangrijke pijler is onder het bestaansrecht van architectuur in de IT, heeft Maes erop gewezen dat architectuur zich met name zou moeten richten op deze twee onderwerpen:

1. het organiseren van de informatiestroom en het regisseren van de communicatie tussen 'de Business' en 'de IT' om de integratie op het niveau van strategie en van de uitvoering te bewerkstelligen

2. het structureren van de strategische plannen en de bestaande praktijk om een strategische fit mogelijk te maken.

Figuur 2: het Demandmanagementmodel van Carl Reitsma.

Reitsma gebruikt in zijn artikel het model van Maes om zijn managementrollen te positioneren (Zie figuur 2). Op strategisch niveau komt er tussen de “BusinessManager” en de “ICT-Manager” en “InformatieManager; op uitvoeringsniveau plaatst hij een “Functioneel Beheerder” tussen “medewerker” en “ICT-Beheerder” en op het structureringsniveau respectievelijk een “ProcesManager” bij de business; een “Demand-Manager” voor de informatie en communicatie en een “ServiceManager” voor de “IC-Technologie” (sic – ik neem maar aan dat dit begrip niet verwijst naar Intensieve Care). Merk overigens op dat in het model de scherpe tegenstelling tussen “Bedrijfsvoering” en 'alles wat riekt naar ICT' weer helemaal terug is. Helaas wordt deze keuze in het artikel niet toegelicht en blijft de lezer met de vraag achter of de retro-trend zich nu ook al manifesteert in de bedrijfskunde, of dat de auteur misschien niet helemaal met bij is met zijn literatuur [3]. Het is naar mijn smaak wel schrijnend dat juist het model van Rik Maes, die er al in 1997 op wees dat de IT steeds meer “versmelt ... met de bedrijfsvoering” [4], hiervoor wordt gebruikt.

Je kunt van alles van de geschetste indeling vinden. Natuurlijk zal een architect uit de praktijk zich afvragen sinds wanneer managers ervoor hebben doorgeleerd om de vele complexe en vaak tegenstrijdige eisen en wensen van allerlei stakeholders tactvol te structureren. Programma- en projectmanagers zullen zich vertwijfeld achter de oren krabben of zij zich al moeten laten omscholen tot demand-manager. En persoonlijk vind ik het ook erg opmerkelijk dat er op operationeel niveau (“verrichten”) geen managers verantwoordelijk zijn om de operatie aan te sturen – zouden managers zich alleen dan alleen nog maar bezig mogen houden met strategische en inrichtingsvraagstukken en “medewerkers” gewoon zichzelf moeten managen?

Misschien is deze opvallende misser trouwens wel het duidelijkste symptoom van hoe slecht doordacht het gepresenteerde model eigenlijk is. Waar oorspronkelijk een gefundeerde visie is opgebouwd over de rol van architectuur bij het beter laten functioneren van complexe organisaties, lijkt Reitsma vooral te denken dat je de afstemming tussen de verschillende managementlagen het best kunt organiseren door een extra managementlaag te introduceren. Maar als de praktijk nou uitwijst dat managers niet van nature geneigd zijn tot samenwerking; als je dagelijks om je heen kunt constateren dat de kloof tussen business en IT, en het gapende gat tussen strategie en praktijk, door managers eerder wordt verdiept dan overbrugd, waarom zou het introduceren van nog meer managers daar dan plotseling verandering in brengen? Is dat niet de duivel proberen uit te drijven met Beëlzebub?

De plaats van architectuur

Architecten houden zich primair bezig met inrichtingsvraagstukken. Dat betekent dat ze structurele oplossingen bedenken voor de knelpunten in de bestaande uitvoeringspraktijk én strategische vergezichten kunnen vertalen naar samenhangende en realiseerbare concepten. Organisaties kennen echter meer bedrijfsfuncties op het niveau van “inrichten”. Denk maar aan zaken als productontwikkeling, procesverbetering, competentieontwikkeling, marktresearch, technologieresearch, etc. Veel ontwikkelwerk wordt projectmatig uitgevoerd, terwijl onderzoek een veel exploratiever karakter heeft. Architecten hebben de lastige taak om de huidige uitvoeringspraktijk, de ontwikkelprojecten en onderzoekstrajecten en de strategische visie op de toekomst goed op elkaar af te stemmen. En dat is een uitdagend krachtenveld, om het maar enigszins eufemistisch uit te drukken. Er worden dan ook terecht hoge eisen gesteld aan de analytische en communicatieve vaardigheden van architecten.

Natuurlijk moeten ook architectuurprocessen bestuurd worden – net zoals ontwikkelprojecten en onderzoekstrajecten. Maar als je die besturing zou overlaten aan een bont gezelschap van procesmanagers, demand-managers en servicemanagers, zoals Reitsma in zijn model voorstelt, dan is de kans minimaal dat er een vruchtbare voedingsbodem voor architectuur ontstaat – laat staan een vruchtbare samenwerking tussen een demand-organisatie en een supply-organisatie. Laten we hopen dat de opdrachtgevers van Reitsma zijn model op de juiste waarde weten te schatten.

In deze kwestie wordt een actueel thema op een scherpe manier geanalyseerd. Het is de 12de in een reeks kwesties. Deze bijdrage is op 18 september 2008 gepost op ArchITectuur Bedrijven.

Bronnen
[1] Carl Reitsma: “De positionering van de demand-organisatie”; tijdschrift voor IT Management, september 2008.
[2] Zie bijvoorbeeld de white paper van Rik Maes, Daan Rijsenbrij, Onno Truijens en Hans Goedvolk: “Redefining business – IT alignment through a unified framework”; May 2000.
[3] Zie bijvoorbeeld Dennis Kerssens, Jannie Kemmeren en Barend Han van Eijk: Architectuur als aspect van integrale bedrijfsvoering”; Informatie, juni 2008.
[4] A.W. Abcouwer, R. Maes & J. Truijens: Contouren van een generiek model voor Informatiemanagement; Tijdschrift Informatie& Management, Augustus 1997.

Be the first to write a comment

Only registered users can write comments.
Please login or register.