Er zijn systemen die
fundamenteel fout zijn. Neem nou het verkeer. Het groeit maar door en
door. Iedere ochtend moeten er miljoenen medewerkers naar hun werkplek,
iedere avond gaan ze weer terug naar huis. Met de steeds toenemende
files op de weg en vertragingen op het spoor als schier onvermijdelijk
gevolg. Een erkend ’wicked problem’*.
Er
zijn al heel veel mensen die nagedacht hebben over een oplossing van
deze problematiek. Meer asfalt, of juist meer spoor. Carpoolstroken,
rekeningrijden, beprijzen, spreiden, opzwaaien. Alle trucs wordt
ingezet om het probleem maar kleiner te maken. Zodat de files niet met
10-20% per jaar groeien, maar slechts met 5-10%. Maar dat is nog altijd
groei! En wie wordt daar nou echt blij van? Dan duurt het misschien nog
een paar jaar extra voordat alles tot stilstand komt en de wal het
schip gaat keren. Dat is toch geen reële oplossing?
Ja
maar, hoor ik beweren, er wordt gewerkt aan intelligente auto’s, die op
hele korte afstand van elkaar kunnen rijden, en die toch geen
aanrijdingen veroorzaken omdat ze altijd op tijd afremmen om een
botsing met een voorganger te vermijden. Cool! Dan gaat de
wegcapaciteit met wel 20% omhoog. Dat is te zeggen, zodra alle auto’s
zo’n systeem aan boord hebben. Maar dat gaat nog wel 20 jaar duren.
Dus, hoe je het ook wendt of keert, het blijft voor de afzienbare
termijn gerommel in de marge. En over 20 jaar, dan zul je zien dat die
20% extra capaciteit al lang niet meer voldoende is.
Soms
moet je als architect het systeem zelf ter discussie durven te stellen
om een oplossing te kunnen bieden. Ja dûh, da’s makkelijk gezegd. Maar
er zijn niet voor niets al zoveel verschillende initiatieven in zoveel
verschillende landen ondernomen om dit probleem te tackelen. Hoe bedoel
je, het systeem veranderen?
Stel
eens dat het zou kunnen. Stel dat je zou stoppen met de medewerkers
naar hun werk te brengen en zou beginnen met het werk naar de
medewerkers te brengen. Stel dat je het systeem als het ware op z’n kop
zou zetten. Nee, niet thuiswerken, daar gelooft bijna niemand meer in.
Zodra je huis je werkplek wordt, dan ben je nooit meer echt thuis. En
trouwens, de meeste medewerkers hebben gewoon behoefte aan hun
zakelijke sociale contacten. Even een praatje bij het koffieapparaat
schept een band met het bedrijf. En die kun je niet vervangen door
email. Nee, het is om allerlei redenen goed om werk en privé te
scheiden. Goed voor de werkgever en zeker ook voor de werknemer. Maar
zijn er dan geen fundamenteel andere oplossingen denkbaar?
Neem
nou een bedrijf als Albert Heijn. Het bedrijf heeft een stuk of 750
vestigingen, mooi gespreid over heel Nederland. Toch moeten meer dan
duizend medewerkers iedere dag naar Zaandam afreizen om daar op het
hoofdkantoor aldaar achter een computer hun meerendeels administratieve
taken uit te voeren. Stel nou dat je in ieder filiaal een
kantoorruimte zou inrichten. Een ruimte met faciliteiten om samen te
werken met collega’s die in andere filialen soortgelijk werk doen. Als
we op internet een virtueel 2nd life kunnen bouwen, met
alles erop en eraan, waarom zouden we dan geen virtueel hoofdkantoor
kunnen bouwen? Serieus, waarom zou het niet kunnen? Natuurlijk, er zal
nog van alles ontwikkeld moeten worden, maar dan werken we in elk geval
aan echte oplossingen. En dat is een dankbare taak voor architecten in
de IT, niet waar? En dan gaan we tenminste eindelijk de goede kant op,
in plaats van minder snel de verkeerde kant op.
Toegegeven,
er zijn best nadelen aan een gedistribueerd kantoor. Een team dat moet
samenwerken moet elkaar van tijd tot tijd in de ogen kunnen kijken. Aan
de andere kant, medewerkers van een hoofdkantoor gaan veel beter
functioneren als zij dicht bij de praktijk staan. Zou het niet juist
heel productief kunnen zijn als zij in de koffiepauze direct met de
gevolgen van hun werk geconfronteerd werden? Zou de sociale controle
niet veel beter werken, als medewerkers van een hoofdkantoor dagelijks
in direct contact zouden staan met de filialen waar de omzet tenslotte
vandaan moet komen? Zou een dergelijk contact met de werkelijkheid niet
tot hele nieuwe inzichten kunnen leiden?
En
dan nog iets. Wat is er nou mooier dan in je eigen wijk kunnen werken.
Dan krijg je een optimale mix tussen sociale en zakelijke contacten.
Dat brengt de zakelijke contacten dichter bij huis. Natuurlijk werkt
dat beter. Afstand werkt vervreemdend. Precies daarom willen we teams
zo graag bij elkaar brengen. Maar dan vergeten we dat de afstand tussen
de mensen in de teams en de mensen waarvoor zij werken – hetzij
collega’s, hetzij klanten, hetzij partners, hetzij leveranciers – in
beginsel net zo vervreemdend werkt. En de vervreemding binnen het team
zou met de moderne technische hulpmiddelen wel eens makkelijker op te
lossen kunnen zijn dan al die externe vervreemding. En dat terwijl de
externe vervreemding waarschijnlijk veel schadelijker is voor het
bedrijf.
Trouwens, als je in je eigen wijk
kunt werken, dan kun je je privé leven ook veel beter met je werk
combineren. Als je dan eens moet overwerken, dan kunnen je kinderen
even naar kantoor komen lopen of fietsen. En daar kun je makkelijk een
speel- of huiswerkhoek organiseren. Want als afstanden wegvallen,
ontstaan mogelijkheden. En zo krijgt Albert Heijn toegang tot een
potentieel aan medewerkers dat nu nog onbereikbaar is. Van talent uit
Venlo, Goes of Meppel kan je echt niet verwachten dat ze dagelijks naar
Zaandam komen. En dat terwijl Albert Heijn wel een vestiging in de
buurt heeft. Is dat geen verspilling van talent?
En
wat geldt voor Albert Heijn, geldt net zo goed voor AbnAmro, voor UWV,
voor Randstad, voor de NS en voor het CWI, om er maar een paar te
noemen. Trouwens, waarom zou de overheid zelf niet het goede voorbeeld
geven en kantoor gaan houden in elk gemeentehuis in Nederland? Dan kan
iedere rijksambtenaar voortaan in zijn eigen gemeente werken. Stel je
voor, dat honderdduizenden mensen extra op fietsafstand van hun
werkplek zouden wonen. Wat zou dát voor impact hebben op het
verkeersprobleem? Toch zou dat best kunnen. Als je het maar goed
organiseert.
Maar dan moeten we wel
stoppen met het bouwen van al die megalomane kantoren aan de
Amsterdamse zuidas. Want zo’n centralistisch systeem is fundamenteel
fout en de problemen die het veroorzaakt zijn fundamenteel onoplosbaar.
Pogingen om dergelijke systeemfouten op te lossen zijn zonde van de
energie. Alleen een gedistribueerd systeem biedt hoop.
Wat te doen?
Als
architect moet je af en toe durven om een falende systeem fundamenteel
ter discussie te stellen om een oplossing te bieden voor de echte noden
van je opdrachtgever. Alleen met eenrecalcitrante
aanpak kunnen we de echte doorbraken verwachten. Iedere industrie heeft
zijn falende systeem. Weiger mee te werken aan een kansloze
oplossingen. Dat is niet alleen zonde van je tijd, maar uiteindelijk
ook fnuikend voor je eigen reputatie. Durf ervoor te pleiten om zo’n
systeem op z’n kop te zetten. Neem nou eens rustig de tijd om een
fundamentele oplossing te bedenken. En rust vervolgens niet voordat je
iedereen in je omgeving overtuigd hebt van de noodzaak van die
oplossing. Dan zul je zien dat baanbrekende veranderingen echt mogelijk
zijn. Je bent tenslotte niet voor niets een architect?
In deze kwestie wordt een actueel architectuurthema op een scherpe manier geanalyseerd. Het is de 1ste in een reeks kwesties. Deze is op 31 december 2007 gepubliceerd op ArchITectuur Bedrijven.
* Wicked problems laten
zich het makkelijkst karakteriseren als complexe problemen waarbij
iedere oplossing de oorspronkelijke probleemsituatie op een
onvoorspelbare manier verandert.
Reacties (1)
Geschreven door
Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken
op 03-07-2008 18:02
Via Nova Architectura is not responsible for the content of blogs, but authors and readers are asked to adhere the following guidelines. Authors are strongly encouraged to check facts, cite sources, present
balanced views, acknowledge and correct errors. Respect copyright, fair use and financial disclosure laws. Please do not disparage organizations, or individuals. Being critical of someone's practice is acceptable, when it is done in a professional manner. Prevent usage of marketing statements. Comments should be relevant to the specific post they are attached to. Spam, flaming, personal attacks, and off-topic comments are not
permitted. Readers are requested to notify
Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken
of any violations. The editor holds the right to remove any statements that, in the editors opinion, infringe the above guideline(s). The author receives a notification of this action.
