Daan heeft wat mij betreft bruikbare kritische opmerkingen en verbeteringsuggesties aangedragen voor NORA.  
 
Maar hij gaat nog lang niet vergenoeg.  
 
Het is jammer dat hij niet pleit om te stoppen met discussie over NORA als theorie en dat we over het praktijkgebruik van NORA gaan praten. HIER OP VIA NOVA. We moeten meer NORA in de praktijk brengen en toetsen en deze praktijkervaring te gebruiken om NORA te verbeteren. Dit omdat een NORA nooit perfect kan zijn, er altijd discussie over mogelijk is en we wel keihard en snel de digitale e-overheidsdiensten nodig hebben. Dus als Daan bepaalde zaken mist in NORA dan zou ik zeggen: Daan, zoek mensen bij-elkaar, start een (proof of concept) project op, ontwerp en bouw iets en lever dat resultaat als generiek bouwsteen met principes en stijlelementen aan voor NORA. (in wezen vraag ik om bronverwijzing van principes en concepten) 
 
 
Wat ik niet wil? Ik wil op het LAC2009 geen oeverloze en kansloze theoretische beschouwingen meer van gefrustreerde architecten die zich zelf onbegrepen voelen met hun eigen architectuurmethode of beschouwing. Daar hebben we niets aan en we kunnen er niets mee. 
 
 
Wat ik wel wil? Ik wil op het LAC2009 en LAC2010 zien welke onderdelen uit NORA bij welke overheidsinstellingen, burgers en bedrijven hebben gezorgd voor vernieuwing en betere digitale e-overheidsdienstverlening. We kunnen dus het LAC2009 programma opnieuw maken op basis van de inhoudsopgave van NORA 3.0. 
 
 
Stel je voor op het LAC: 800 architecten-achtigen die in Nieuwegein constructief met elkaar communiceren en discussiëren over de problemen die je tegenkomt bij de toepassing van NORA in de praktijk en allerlei successen en oplossingen die het brengt. 
 
 
Als NORA bedoeld is als referentie enterprise architectuur voor een e-overheid, dan dienen we op basis van NORA e-overheidsdienstverlening voor overheidsinstellingen te gaan ontwerpen en realiseren. Waar is het voorbeeld ontwerp (dus geen architectuur) vanuit NORA om te laten zien hoe het eruit ziet als je op basis van NORA gaat ontwerpen? NORA is toch niet alleen bedoeld als discussie stuk, daar heeft geen enkele digibetische Nederlander wat aan. Dus NORA moet zelf ook nog wat meer handvatten bieden om architecten en beleidsmedewerkers in Nederland op gang te helpen. 
 
 
Zoals bouwkundige architecten wel eens zeggen: In een architectuur kun je niet wonen, in een gebouw wel! Na architectuur MOET altijd ontwerp en realisatie volgen.  
 
 
Ik heb voor NORA 2.0 een serie platen gemaakt voor enkele klanten om uit te leggen hoe je NORA in de praktijk kunt brengen. Ik ga dus zelf maar de handschoen oppakken en een vrij/openbaar bladerboek maken met mooi platen die laten zien hoe het eruit ziet als je een gemeente, provincie en ZBO ontwerpt op basis van NORA 3.0. Dat je ziet welke problemen er mee kunnen worden geïdentificeerd en opgelost, wat voor de lange termijn toekomst (rots)vast is en wat een realistisch en haalbaar nabije toekomstscenario is en wat dus tijdelijke stijlelementen en principes zijn in de organisatie. 
 
 
In de praktijk zie ik helaas veel mensen die zichzelf architect noemen, maar niet kunnen ontwerpen. Bij hun organisatie maken ze wel AS-IS-architectuur-analyses en TO-BE-architectuur-analyses. Dit is ook 100 x eenvoudiger dan op basis van een werkende architectuur een organisatie breed ontwerp te maken dat toekomstvast en duurzaam is. Dus als mensen willen meehelpen met het maken van het bladerboek, dan sta ik open voor alle architecten waarvan anderen vinden dat ze kunnen ontwerpen (en dus ook modelleren en visualiseren). 
 
 
Veel bouwkundige architecten maken (of laten dit doen) een informatiemap van een masterplan waarin een architectuur is gebruikt voor een project. Ik zal op basis van NORA dit ook gaan doen voor een zelfbedachte opdracht. Open en vrij. 
 
 
Ik ben gelijk al tegen drie zaken aangelopen vorige week bij de aanzet voor een bladerboek die ik miste in NORA. 
 
 
Probleem 1: In NORA wordt te weinig gewerkt met verschillende beschouwingsmomenten of architectuurplateau’s. Het is normaal om in architectuur drie beschouwingsmomenten te onderkennen: AS-IS, TO-BE, Envision. NORA geeft te weinig aan wat de huidige problemen zijn en waar ze zitten in de organisatie en waarom ze een probleem vormen. En hoe realistisch het is ze op een bepaald kwaliteitsniveau op te lossen voor de nabije toekomst (TO-BE). Dus ik kan met NORA nu nog niet zo goed onderbouwen dat je met NORA een TO-BE enterprise architectuur en ondernemingsontwerp kunt maken voor een overheidsinstellingen. Je moet daar zelf je eigen aannames bij doen en invullingen aan geven. Maar zoals ik al eerder zei, dit breng ik straks weer in als voorstel-aanvulling op NORA. 
 
 
Probleem 2: NORA gaat te weinig in op de dynamiek bij de overheid dat alles over 10 jaar weer anders is. (De envision architecture). Als we weten het er sowieso over 10 jaar uit ziet, kunnen we zeer toekomstvaste en duurzame onderdelen voor overheidsinstellingen onderkennen. En dan kunnen we daarmee weer terug redeneren naar de TO-BE architecture. 
 
 
Probleem 3: Niet alles wat architecten maken is architectuur. Architecten maken ook masterplannen, structuurtekeningen, proofs of concepts. Soms gebruikt een architect architectuur voor beheerste risico-loze innovatie bij een instelling. Soms gebruikt een architect pionieren (risico-volle aanpak) om nieuwe concepten te proberen in de praktijk. In NORA wordt je niet geholpen bij het maken van verschil hierin en er staat niet duidelijk en voldoende genoeg welke producten je als architect nu moet maken. 
 
 
Probleem 4: Er staan zaken in NORA die je niet even bij andere overheidsorganisatie kunt bekijken. Ik vraag me ook af of sommige zaken (zoals principes en gestelde uitgangspunten) ook wel vanuit ervaring zijn opgesteld in NORA of dat het theoretisch er goed uit ziet. Het ijkt mij dat er voor NORA zelf ook ontwerpregels gelden: Alleen zaken die in de praktijk al werken mogen er in komen. Als deze ontwerpregel niet wordt gehanteerd is NORA eigenlijk geen referentie architectuur maar een referentie pioniersaanpak. 
 
 
Probleem 5: De principes in NORA neigen te veel naar strategische uitgangspunten zoals die gesteld zouden moeten worden door bestuur en directie bij de overheidsinstellingen. In de principes zou meer geformuleerd moeten worden wat de gehandhaafde werking is van de achterliggende concepten. Ook staat er zo’n beetje van geen enkel concept in NORA een principeschets en principetekening waar mee je als architect aan een leek de voordelen van het hanteren van bepaalde concepten kunt uitleggen. Omdat er geen verschil wordt gemaakt tussen strategische uitgangspunten, kwaliteitsaspecten (ilities) en concepten met hun principes in NORA is het ook lastig om uit te leggen aan bestuurders en directie waarom zeker concepten en principes op een afgesproken kwaliteitsniveau bepaalde strategische uitgangspunten gaan realiseren en bepaalde strategische problemen gaan wegnemen. Kortom de uitlegbaarheid en verdedigbaarheid van NORA is nog laag. 
 
 
Wat ik zelf doe aan gebruik van NORA voor ontwerp is natuurlijk op veel te kleine schaal. Mijn voorstel is daarom ook: er dienen vier overheidsinstellingen als proeftuin te worden aangewezen waar NORA op de millimeter wordt gevolgd. Als het aan mij ligt komen daarvoor in aanmerking: de Belastingdienst, Gemeente Rotterdam (met zware uitkeringsvraagstukken), Provincie Utrecht (met zware veiligheidsvraagstukken), Ministerie van Informatie en Technologie (oeps, ik kijk iets te ver vooruit). 
 
Tussen opmerking aan het adres van de opdrachtgevers: Net zoals in de bouwkunde architectuur kunnen opdrachtgevers bij overheidsinstellingen ontwerpopdrachten uitschrijven om competitie en hogere kwaliteit in architectuur en ontwerpen te krijgen. Waarom wordt niet aan twee interne architecten teams en drie externe architecten teams gevraagd een architectuur en ontwerp te maken op basis van NORA voor een passende e-overheidsdienstverlening? En waarom kiest men dan niet voor het mooiste en beste architectuur en ontwerp? Opdrachtgevers: bij jullie begint alles! 
 
 
 
Laatste opmerking: Ik ben blij dat NORA er is, maar we moeten wel gaan ontwerpen (met aansprekende visualisaties) om NORA te laten werken en te komen tot een samenhangende e-overheids-dienstverlening.